ทำไมยิ่งเติบโตยิ่งรู้สึกโดดเดี่ยว คำสัญญาจาก ‘เพื่อน’ ในเฟรนด์ชิพมีอยู่จริงไหม

เบอร์โทรที่มีก็ไม่รู้จะกดหาได้หรือเปล่า พูดคำว่าคิดถึงเขาจะตอบรับความรู้สึกเราไหม ถ้าย้อนกลับไปในวันเก่า ๆ ที่เคยมีร่วมกันเขาจะยังหัวเราะไปกับเราไหม คำถามมากมายเกิดขึ้นในมิตรภาพ ‘เพื่อน’ เมื่อชีวิตดำเนินอยู่ระหว่างการเติบโต เพราะเราไม่มีทางรู้เลยว่าเมื่อไม่ได้เจอหน้ากันและแทบไม่มีเวลาคุยกัน เพื่อนจะคิดถึงเราหรือลืมเลือนเราไป 

หลายครั้งที่การเสียเพื่อนสนิทมักไม่ได้เกิดขึ้นในวันที่ผิดใจกัน หากมันเกิดขึ้นในวันที่เรารู้ตัวว่าเราไม่มีอะไรจะเล่าให้เขาฟังอีกต่อไปแล้ว คล้ายจะมีอาการอกหักขึ้นมา เผลอ ๆ อาจเป็นการอกหักที่เจ็บปวดกว่าการเลิกรากับคนรัก เพราะทุกอย่างเปล่าเกิดขึ้นในชั่วข้ามคืน มันไร้การถกเถียงหรือด่าทอกันอย่างเจ็บปวด มีเฉพาะความเงียบเข้าปกคลุมความสัมพันธ์ ทั้งที่ความทรงจำถูกบรรจุไว้เต็มสมอง เราเคยกระซิบเล่าความลับให้กันฟัง ตัวติดกันเป็นปาท่องโก๋เหมือนไม่มีอะไรสามารถแยกเราออกห่างจากกัน กลิ่นเสื้อของเพื่อนยังคงฉุนจมูกทุกครั้งที่นึกถึงการเกี่ยวก้อยสัญญาว่าเราจะเป็นเพื่อนกันตลอดไป มันเป็นคำที่น่าประทับใจและลึกซึ้งที่สุดที่เราจะมอบให้เพื่อนในเวลานั้น แต่หากเติบโตเป็นผู้ใหญ่แล้ว มันอาจฟังน่าขันเพราะเรารู้ว่าคำพูดทั้งหมดช่างไร้เดียงสาเหลือเกิน หารู้ไม่ว่าอายุที่มากขึ้นทั้งชีวิตที่ชุลมุนขึ้นคือตัวแปรที่ร้ายกาจที่สุดในความสัมพันธ์ 

นักวิจัยด้านมิตรภาพมักใช้คำว่า ‘Silent Drift’ เพื่ออธิบายการค่อย ๆ ห่างออกจากกันในความสัมพันธ์โดยไม่มีการแตกหักใหญ่โต แต่นอกเหนือจากช่องว่างในความสัมพันธ์ มันยังนำมาซึ่งความโดดเดี่ยวอันจะคอยกัดกินเรามากกว่าที่คิด อิงจากความรู้สึกสากลที่ผู้คนส่วนใหญ่เผชิญอยู่ ด้วยรายงานหนึ่งพบว่ากลุ่มคนหนุ่มสาวอายุ 16-29 ปีเทียบเป็นสัดส่วนร้อยละ 40 ในสหรัฐอเมริกาหรือมากกว่า 52 ล้านคนกำลังประสบกับภาวะความเหงาเรื้อรังเพราะไม่อาจรับมือกับความห่างเหินในความสัมพันธ์ ทั้งความโดดเดี่ยวยังส่งผลสัมพันธ์กับสุขภาพทั้งทางกายและจิตใจตั้งแต่ภาวะโรคซึมเศร้า โรคหัวใจและหลอดเลือด กระทั่งความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร เพราะความเครียดที่เข้ารุมเร้าและตอกย้ำให้เราคิดว่าเราเหลือตัวคนเดียวบนโลกอันกว้างใหญ่ คำว่า ‘เพื่อน’ และ ‘แยกย้ายกันไปเติบโต’ จึงถือเป็นคำที่เราควรทำความเข้าใจให้ถ่องแท้ก่อนจะจมอยู่กับความเศร้าหรือการคิดว่ากำลังถูกทิ้งไว้ข้างหลังอย่างถอนตัวขึ้นมายาก

 

ในวัยเด็กเราจะสร้างมิตรภาพได้ง่ายเพราะสถานที่ทำให้เรามีพื้นที่ชีวิตร่วมกัน คำว่า ‘เพื่อน’ จึงเกิดขึ้นจากความใกล้ชิดเป็นหลัก การมีเพื่อนสนิทสักคนสำคัญต่อความมั่นคงทางอารมณ์และการเรียนรู้ทางสังคมของเราไม่น้อย ก่อนจะเข้าสู่วัยรุ่นที่เราเริ่มรู้ว่านอกจากเพื่อนที่คอยเล่นด้วย เราก็ยังต้องการพื้นที่ในการค้นหาตัวตนว่าเราเป็นใครในกลุ่ม เราถูกยอมรับจากเพื่อนหรือเปล่า สถานะทางสังคมและแรงกดดันจากเพื่อนจะมีอิทธิพลมากเป็นพิเศษ ซึ่งวัยผู้ใหญ่เราจะเห็นการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจนที่สุดว่าจำนวนเพื่อนอาจจะลดลง แต่คุณภาพจะมากขึ้นเพราะภาระชีวิตที่มากขึ้น เพื่อนแต่ละคนจะขยับเข้าหรือออกจากเราตามบริบทชีวิตที่ผันเปลี่ยน กระทั่งเข้าสู่วัยชราที่เราอาจจะมีเพื่อนน้อยลงมากกว่าด้วยวงสังคมเริ่มแคบลง เราจะเลือกทุ่มเทเวลาและพลังงานให้เฉพาะคนที่สนับสนุนเราอย่างแท้จริง ขณะเดียวกันมิตรภาพเก่า ๆ ก็ยังสามารถอยู่รอดเพราะหวนกลับมาพบกันกี่ครั้งก็ยังรู้สึกคุ้นเคยต่อกันจากประวัติศาสตร์ดี ๆ ที่เคยมีร่วมกัน ซึ่งต้นทุนที่ซ่อนอยู่ในมิตรภาพอันยาวนานคือประวัติศาสตร์อันยาวนานที่หมุนผ่านความเปลี่ยนแปลงด้วยกันมานับครั้งไม่ถ้วน ภัยคุกคามจึงอยู่ในชั่วขณะหนึ่งที่เพื่อนคนหนึ่งเติบโตขึ้นโดยที่เพื่อนคนหนึ่งยังปฏิสัมพันธ์กับตัวตนของเพื่อนในวันวาน ถือเป็นหนึ่งในความท้าทายทางความสัมพันธ์ที่มักจะถูกมองข้ามมากที่สุด 

งานวิจัยด้านความสัมพันธ์ชี้ให้เห็นว่าเรามักดำเนินความสัมพันธ์ผ่านการให้ค่านิยมของเพื่อนในเวอร์ชันเก่า อย่างงานวิจัยปี 2019 จาก Journal of Social and Personal Relationships ที่พบว่าความพึงพอใจในมิตรภาพจะลดลงยามที่คนเราเริ่มรับรู้ตัวตนของกันและกันที่แตกต่างออกไปจากเมื่อก่อน แต่คนส่วนใหญ่ไม่อาจระบุได้ว่าทำไมการปฏิสัมพันธ์จึงรู้สึกผิดจังหวะไป การรู้เท่าทันสัญญาณเตือนก่อนที่ระยะห่างจะกลายเป็นความเหินห่างถาวรจึงสำคัญ 

สัญญาณเตือนหลายข้อเห็นว่ามิตรภาพจะออกห่างเพราะความเปลี่ยนแปลงที่ไม่ถูกยอมรับมากกว่าจะเป็นความขัดแย้งกันทางอารมณ์ ประเภทบทสนทนาที่ต้องเค้นมาคุยกันมากกว่าเมื่อก่อนโดยไม่มีใครตอบได้เลยว่าเพราะอะไร มุกตลกที่เคยขำด้วยกันดันมีเสียงกา ๆ เข้าแทรก หรือเรารู้สึกเหมือนกำลังพูดถึงตัวตนของเพื่อนโดยที่ไม่ทันตระหนักว่าเขาเปลี่ยนไปแล้ว เพื่อนก็อาจรู้สึกกำลังถูกตัดสินจากเราโดยที่ไม่มีหลักฐานมาพิสูจน์ ทั้งการแยกย้ายกันไปเติบโตของแต่ละคนที่ยุ่งเหยิงชนิดว่ารีลตลกยังไม่มีแรงจะส่งหาเริ่มทำให้เรารู้สึกไร้สายใยเชื่อมโยงถึงกัน แม้จะเห็นการอัปเดตชีวิตอยู่เนือง ๆ ก็ตาม  ความเหงาเรื้อรังที่ผู้ใหญ่จำนวนมากกำลังเผชิญจึงอาจไม่ได้เกิดจากการมีคนรู้จักน้อยเกินไป แต่เกิดจากการขาดความสัมพันธ์ระหว่างวงใน ความสัมพันธ์ที่ลึกพอจะรองรับความยากลำบากที่แท้จริงของชีวิต และมอบการสนับสนุนที่เราต้องการได้

‘โรบิน ดันบาร์’ นักมานุษยวิทยาทำงานวิจัยว่ามิตรภาพที่ใกล้ชิดจำเป็นต้องอาศัยการติดต่อกันสม่ำเสมอเพื่อรักษาระดับความสนิทสนม อย่างน้อย ๆ ก็หนึ่งครั้งต่อสัปดาห์ หากไม่อาจติดต่อได้ในทุกวัน หรืออย่างความสัมพันธ์วงนอกก็ควรจะติดต่อกันเดือนละครั้ง เพราะแม้แต่ความสัมพันธ์ในครอบครัวก็ยังมีโอกาสเสื่อมถอยลง หากไม่มีการลงทุนดูแลกันต่อเนื่อง เช่นกันว่าหากเราไม่ติดต่อเพื่อนสนิทเป็นเวลาหกเดือน ความสัมพันธ์ก็อาจลดสถานะกลายเป็นคนรู้จักได้ไม่ยาก เมื่อมองในแง่ของความรู้สึกใกล้ชิดและการพึ่งพากันทางอารมณ์ เรากำลังเติบโตโดยปราศจากเขาที่เดินมาด้วยแบบตัวติดกันมาก่อน มันเป็นปัญหาเฉพาะของชีวิตวัยผู้ใหญ่เสียด้วยซ้ำ เพราะโครงสร้างต่าง ๆ ที่ทำให้เราต้องอยู่ในที่เดียวกันเหมือนในวัยเรียนมันหายไป และเราก็มักจะค้นพบเมื่อมันสายไปแล้วว่ามิตรภาพก็ต้องอาศัยการดูแลอย่างตั้งใจ ต่อให้เมื่อก่อนมันจะเกิดขึ้นเองโดยไม่ต้องพยายาม ด้วยแรงเสียดทานเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่ก่อตัวมากขึ้น ๆ ทั้งกับชีวิตตัวเองและเพื่อนจนเราเริ่มจะต่อกันไม่ติด เราอาจจะเคยคุยเรื่องการเมืองกันได้อย่างเปิดโล่ง ถกเถียงประเด็นเซนซิทีฟทางความเชื่อ มีความเห็นเรื่องจุดหมายในชีวิตที่ตรงกัน แต่ทั้งหมดก็คือพวกเราเคย เปล่าเป็นพวกเรา ณ ขณะนี้

“จงติดต่อเพื่อน แม้ว่าคุณจะรู้สึกว่ามันสายเกินไปหรือดูน่าอึดอัดเกินกว่าจะทักไปแล้วก็ตาม” หนึ่งในคำแนะนำเกี่ยวกับการรักษามิตรภาพที่ได้รับการสนับสนุนจากงานวิจัยอย่างสม่ำเสมอ เพราะงานศึกษาว่าด้วยการกลับมาเชื่อมต่อกับเพื่อนเก่าพบว่าผู้คนมักประเมินต่ำเกินไปว่าเพื่อนจะรู้สึกเฉยเมย เมื่อได้รับการติดต่อกลับมาหลังจากห่างหายกันไปพักหนึ่ง และขณะเดียวกันก็มักประเมินสูงเกินไปว่าเพื่อนจะมองการห่างเหินกันในแง่ลบ ซึ่งประโยคเริ่มต้นที่จะทำให้เราคลายกังวลลงมากก็คือการทักไปหาอย่างตรงไปตรงมาว่า “คิดถึง เพิ่งรู้ว่าเราไม่ได้คุยกันมานานมากแล้ว สบายดีหรือเปล่า เจออะไรทุกข์ใจไหม” เพราะต่อให้จะแทบไม่เจอหน้ากันเลย แต่การแบ่งปันชีวิตของกันอย่างสม่ำเสมอและจริงใจ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องที่เรากำลังผ่านไปอย่างยากลำบาก สิ่งที่สำคัญกับเราในปัจจุบัน หรือแม้แต่สิ่งที่เรายังไม่แน่ใจว่าจะเดินต่อไปอย่างไร ล้วนช่วยสร้างความผูกพันให้เหนียวแน่นขึ้น 

เช่นกันว่าไม่ใช่ทุกมิตรภาพอันยาวนานที่จะโอบรับการเติบโตส่วนบุคคลไว้ได้ และมันก็เป็นเรื่องที่สมควรแล้ว หากใครคนหนึ่งเปลี่ยนแปลงไปโดยขัดต่อค่านิยมของเรา หรือหากทั้งเราและเขาไม่ต้องการปรับปรุงความสัมพันธ์ หากรักษาระยะห่างย่อมเป็นทางเลือกที่ดีต่อสุขภาพจิตที่สุด ซึ่งมันไม่ได้ลบล้างคุณค่าของมิตรภาพในอดีตเลย ทั้งยังเป็นการยอมรับกันตรง ๆ ด้วยว่าคนเราสามารถแยกย้ายกันไปเติบโตได้ โดยไม่จำเป็นต้องมีเรื่องบาดหมางกันเสมอไป

เพราะเราไม่อาจหมุนเวลาพาตัวเองกลับไปเป็นคนเก่า และเราก็ไม่อาจบังคับให้เพื่อนเติบโตในจังหวะเดียวกับเรา สิ่งเดียวที่เราทำได้คือการเลือกว่ายังยินดีให้มิตรภาพดำเนินไปสู่รูปทรงใหม่ไหม หรือจะยอมรับความจริงว่ามันแปรสภาพไปเป็นอย่างอื่นโดยไม่ต้องการแก้ไขมันแล้ว ว่าอย่างง่ายคือจะเก็บเพื่อนไว้เป็นความทรงจำน่าชื่นใจที่ครั้งหนึ่งเคยมีกัน หรือจะพาเขาไปด้วยกันในอนาคต เพราะมิตรภาพที่ก้าวผ่านความเปลี่ยนแปลงส่วนบุคคลอันยิ่งใหญ่มาได้มักจะแปรสภาพไปสู่รูปทรงใหม่เป็นธรรมดา เราอาจย้ายจากการติดต่อกันทุกวันไปเป็นการทักทายกันทุกเดือน จากการแชร์ทุกเรื่องให้กันฟังไปสู่การไถ่ถามเฉพาะชีวิตในบางมิติ จากการเป็นระบบซัพพอร์ตหลักกลายเป็นสายฉุกเฉินของกันและกัน อย่างน้อยก็ยังเป็นหนึ่งในความสัมพันธ์ที่ยังมีความหมาย แม้ชีวิตต้องพบคนหน้าใหม่ ๆ เข้ามาอีกมากมายก็ตาม

‘เพื่อน’ ที่ข้ามผ่านเวลายากลำบากมาด้วยกันมักมีคุณสมบัติร่วมกันอยู่ข้อหนึ่ง คือการยินดีที่จะมองเห็นกันและกันตามความจริงในปัจจุบัน ไม่ใช่ภาพที่เพื่อนเคยเป็นในอดีต เราจะกล้าเอ่ยว่าเราคงไม่เข้าใจการตัดสินใจหรือตัวเขาในเวอร์ชันนี้ทั้งหมด แต่เราเคารพเขาแทนที่จะคาดหวังว่าต้องเติบโตไปในทางเดียวกันอย่างเดียว เพราะมิตรภาพอันยาวนานที่ยืนหยัดผ่านความเปลี่ยนแปลงที่แท้จริงใช่ว่ามันไม่เคยสั่นคลอน หากเพราะในความสัมพันธ์ ทั้งสองต่างก็รับรู้ถึงความผันเปลี่ยน แต่พวกเขาเลือกจะลิขิตสิ่งที่กำลังจะเกิดขึ้นในอนาคตด้วยความตั้งใจมากกว่าจะปล่อยให้มันเป็นไปตามยถากรรม 

บทสนทนาที่พูดกันยากที่สุดมักไม่ใช่การทะเลาะแบบมีสาเหตุให้เห็นโต้ง ๆ มันอยู่ในความเงียบที่สงบเมื่อต้องยอมรับว่าเพื่อนสนิทของเราอาจไม่ใช่คนที่เราเคยรู้จัก แต่มันก็ไม่เป็นไรเลย เพราะเขาก็ยังมีส่วนที่เรารัก ไม่ว่าจะหน้าตา ท่าทาง อารมณ์เบิกบาน เสียงพูดทุ้มต่ำ จิตวิญญาณภายในตัวเขา ล้วนเป็นเพื่อนที่เราเคยรักและเรายังอยากจะรักต่อไป แม้ต้องแยกย้ายกันไปเติบโต เราก็จะเฝ้ารอเวลาเพื่อกลับมาพบกันใหม่ในทุกเวอร์ชันของกันและกันอยู่เสมอ 

“เพื่อนแต่ละคนเป็นตัวแทนของโลกใบหนึ่งในตัวเรา โลกที่อาจไม่เคยถือกำเนิดขึ้นเลย หากปราศจากการมาถึงของพวกเขา และมีเพียงการพบกันของเรากับพวกเขาเท่านั้นที่ทำให้โลกใบใหม่นั้นถือกำเนิดขึ้น” จากบันทึกของอานาอิสเล่มที่ 1 

 

เรื่อง: ภฤศนี แท้เที่ยงธรรม

ที่มา :

https://skooloflife.medium.com/the-evolution-of-friendship-across-different-life-stages-c46b1788a0cb

https://plantman.co.nz/when-friendships-drift-without-fighting-the-silent-pain-of-changed-people/

https://medium.com/@coc2224d/the-quiet-grief-of-growing-apart-from-old-friends-2eb16f450d6e

https://www.simplypsychology.com/articles/friendship-maintenance-science