สำรวจปรัชญาความรักผ่านภาพยนตร์ ‘Possible Love’ จากไอน์สไตน์ถึงบาดิยู

สำรวจปรัชญาความรักผ่านภาพยนตร์ ‘Possible Love’ จากไอน์สไตน์ถึงบาดิยู

“เมื่อคนรวยปล้นคนจนเราเรียกว่าธุรกิจ แต่เมื่อคนจนสู้กลับเราเรียกว่าความรุนแรง” สำรวจปรัชญาความรักผ่านภาพยนตร์ ‘Possible Love’

“เมื่อเศรษฐกิจขูดรีดพลังชีวิตของแรงงานจนหมดสิ้น เราจะยังเหลือเรี่ยวแรงไว้ซื่อสัตย์ต่อความรัก หรือเราจะเลือกลงทุนกับความรักที่ปราศจากความเสี่ยง” ?

ในห้วงเวลาที่ผู้คนกำลังเผชิญกับวิกฤตทางเศรษฐกิจโดยเฉพาะในประเทศไทย เราอาจเคยได้ยินถ้อยคำที่สะท้อนมุมมองของผู้ใช้แรงงานในทำนองว่า

“ถ้าคุณเป็นคนทั่วไป คุณจะเห็นกำแพงเมืองจีนหรือพีระมิดคือความยิ่งใหญ่ของชนชั้นปกครอง แต่ถ้าคุณเป็นมาร์กซิสต์ คุณจะเห็นหยดเลือดและคราบน้ำตาของแรงงานซ่อนอยู่ในอิฐแต่ละก้อน” 
— เก่งกิจ กิตติเรียงลาภ

เหตุใดมนุษย์จึงมองสิ่งเดียวกันแตกต่างกันได้ ทั้งที่กำแพงเมืองจีนก็ยังตั้งอยู่ที่เดิม และพีระมิดก็ยังเป็นพีระมิด เรื่องนี้ชวนให้นึกถึงทฤษฎีสัมพัทธภาพ (Theory of Relativity) ของอัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ นักฟิสิกส์ผู้เปลี่ยนแปลงความเข้าใจของมนุษย์เกี่ยวกับพื้นที่และเวลา โดยคำว่า Relativity แปลว่า สัมพัทธภาพ (อ่านว่า สัม-พัด-ทะ-พาบ) ซึ่งอธิบายว่า การมองเห็นปรากฏการณ์บางอย่างอาจแตกต่างกันตามกรอบในการอ้างอิงของผู้สังเกต เช่น สมมติว่ามีคนหนึ่งนั่งอยู่บนรถไฟ และอีกคนยืนอยู่บนชานชาลา คนที่นั่งอยู่บนรถไฟจะรู้สึกว่าตัวเองยืนอยู่นิ่ง ๆ (ตัวรถไฟเป็นจุดอ้างอิง) และคนที่ยืนอยู่บนชานชาลากำลังเคลื่อนที่ถอยหลัง ส่วนคนที่ยืนอยู่บนชานชาลาจะเห็นว่ารถไฟกำลังเคลื่อนที่ผ่านตัวเองไป (ชานชาลาเป็นจุดอ้างอิง) ทั้งสองคนกำลังอธิบายเหตุการณ์เดียวกัน แต่อธิบายจากจุดอ้างอิงที่แตกต่างกัน

 

แล้วถ้าเราลองเปลี่ยนจากรถไฟ
เป็นเรื่องที่เข้าใจยากอย่างความรักล่ะ ? 

 

ความรักคืออะไร ? สำหรับคนกลุ่มหนึ่ง ความรักอาจคล้ายกับภาพยนตร์เรื่อง Notting Hill (1999) ที่ความบังเอิญพาชายหนุ่มธรรมดาเจ้าของร้านหนังสือให้มาพบรักกับดาราสาวชื่อดัง ความรักในแบบนี้คือความเสี่ยงในการไปพบเจอใครสักคน เป็นการผจญภัยที่เต็มไปด้วยความตื่นเต้น เพราะเราไม่มีทางรู้ว่าคนแปลกหน้าที่เดินเข้ามาในชีวิต จะนำพาเราไปพบกับประสบการณ์และโลกใบใหม่อย่างไร ดังที่วิลเลียม (ฮิว แกรนท์) ตัวเอกของเรื่องกล่าวถึงความแตกต่างระหว่างโลกของเขากับคนรักว่า 

“I live in Notting Hill. You live in Beverly Hills. Everyone in the world knows who you are. My mother has trouble remembering my name.”

“ผมอาศัยอยู่ในน็อตติงฮิลล์ ส่วนคุณอาศัยอยู่ในเบเวอร์ลีฮิลส์ คนทั้งโลกรู้จักว่าคุณเป็นใคร ขณะที่แม่ของผมยังแทบจำชื่อผมไม่ได้เลย”

แต่สำหรับคนอีกกลุ่มหนึ่ง องค์ประกอบของความรักกลับมีความสัมพันธ์กับตรรกะของระบบเศรษฐกิจอย่างน่าตกใจ เช่น ฉันต้องเลือกคนที่ดีที่สุด (การแข่งขัน) อยากได้คนที่มีอนาคต (การลงทุนระยะยาว) แฟนฉันต้องมีอาชีพมั่นคงหรือรับราชการ (การบริหารความเสี่ยง) และต้องดูแลตอบแทนกันอย่างเหมาะสม (การแลกเปลี่ยน) 

ดังเช่นภาพยนตร์เรื่อง How to Marry a Millionaire (1953) นำแสดงโดย มาริลีน มอนโร (Marilyn Monroe) เป็นตัวอย่างที่เห็นภาพได้อย่างชัดเจน เมื่อผู้หญิงสามคนร่วมกันวางแผนเช่าอพาร์ตเมนต์หรูในนิวยอร์ก เพื่อออกตามหาสามีที่เป็นมหาเศรษฐี โดยหวังว่าสามีจะช่วยยกระดับสถานะทางเศรษฐกิจของตัวเอง ประหนึ่งว่าการแต่งงานคือการเทรดหุ้น ที่เราต้องพิจารณาทั้งงบการเงิน มูลค่า และผลตอบแทนที่จะได้รับในอนาคต 

 

“I want to marry Rockefeller. ฉันอยากแต่งงานกับตระกูลร็อกกีเฟลเลอร์”

“Which one? คนไหนล่ะ?”

“I don't care. คนไหนก็ได้ ฉันไม่สน”

 

จุดตัดระหว่างมุมมองทั้งสองอาจเรียกได้ว่าเป็นกรอบอ้างอิง (Frame of Reference) ที่มนุษย์ใช้ตามหาคู่รัก แล้วอะไรเป็นตัวกำหนดพิกัดเหล่านั้น ? คำตอบส่วนหนึ่งอาจอยู่ที่ตำแหน่งแห่งที่ทาง ‘เศรษฐกิจ’ ของแต่ละคน ไม่ว่าจะเป็นรายได้ ความมั่นคงในการทำงาน เวลาว่าง ภาระค่าใช้จ่าย ตลอดจนทรัพยากรที่มีอยู่ในชีวิต เงื่อนไขเหล่านี้ล้วนมีส่วนกำหนดพิกัดว่าเราจะมองความรักเป็นพื้นที่ของการผจญภัยที่พร้อมเปิดรับความไม่แน่นอน หรือเป็นความสัมพันธ์ที่ต้องปลอดภัยและผ่านการคำนวณความเสี่ยงมาแล้ว

ประเด็นเหล่านี้ทำให้ผมนึกถึงภาพยนตร์เกาหลีใต้เรื่อง ‘Possible Love’ (2026) ผลงานการกำกับของ ‘อี     ชาง ดง’ (Lee Chang-dong) เจ้าของผลงานดังอย่าง Burning (2018) ซึ่งกลับมาสร้างภาพยนตร์อีกครั้งในรอบ 8 ปี โดยผลงานเรื่องนี้ได้รับรางวัล Silver Lion Grand Jury Prize จากเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติ    เวนิส ครั้งที่ 83 และได้รับเลือกเป็นภาพยนตร์ตัวแทนประเทศเกาหลีใต้เพื่อเข้าชิงรางวัลออสการ์ สาขาภาพยนตร์นานาชาติยอดเยี่ยม ครั้งที่ 99 ปัจจุบันสามารถรับชมได้ทาง Netflix 

หนังเล่าเรื่องชีวิตของคู่รักสองคู่ที่มีสถานะทางเศรษฐกิจและสังคมแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง เริ่มต้นจาก ‘โฮซอก’ (Ho-seok) อดีตคนงานโรงงานอุตสาหกรรมที่ถูกเลิกจ้างภายหลังการต่อสู้เรียกร้องสิทธิแรงงานและการถูกปราบปรามการประท้วงอย่างรุนแรง เขาต้องเผชิญกับบาดแผลทางจิตใจจากการสูญเสียงานและเพื่อนร่วมงาน ขณะที่ ‘มีอ๊ก’ (Mi-ok) ภรรยาของเขาต้องทำงานหาเลี้ยงครอบครัว ดูแลลูกชาย และแบกรับอารมณ์ของผู้เป็นสามี

วันหนึ่ง ทั้งสองครอบครัวได้มาพบกันในงานศพของกลุ่มผู้ประท้วง โดยมี ‘เยจี’ (Ye-ji) ผู้กำกับสารคดีที่สนใจชีวิตของแรงงานซึ่งถูกเลิกจ้าง และ ‘ซังอู’ (Sang-woo) สามีของเธอ นักธุรกิจผู้มั่งคั่ง จุดเชื่อมโยงของเรื่อง คือเยจีต้องการบันทึกเรื่องราวของโฮซอก เพื่อทำเป็นภาพยนตร์สารคดี ขณะที่มีอ๊กและซังอูเริ่มพัฒนาความสัมพันธ์ต่อกัน การพบกันครั้งนี้ค่อย ๆ เผยให้เห็นความแตกต่างทางชนชั้น ความปรารถนา และความเปราะบางในความสัมพันธ์ของคนทั้งสี่ 

จากเรื่องราวความรักในภาพยนตร์เรื่อง Possible Love ผมจึงอยากชวนผู้อ่านมาร่วมออกแบบการทดลอง โดยนำทฤษฎีสัมพัทธภาพของไอน์สไตน์มาเป็นกรอบเปรียบเทียบ เพื่อสำรวจว่าความรักแบบไหนที่ยังเป็นไปได้ภายใต้ระบบทุนนิยม ? ด้วยสมมุติฐานที่ว่า หากความรักที่ต้องอาศัยทั้งเวลา เงินทอง และพลังชีวิตเป็นต้นทุน คนที่ต้องใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการทำงานเพื่อความอยู่รอด พวกเขาจะมีโอกาสออกแบบชีวิตรักของตัวเองมากน้อยเพียงใดเมื่อเทียบกับคนที่มีทรัพยากรพร้อมกว่า แล้วเมื่อคนสองคนยืนอยู่บนตำแหน่งแห่งที่ทางเศรษฐกิจที่แตกต่างกัน พวกเขาจะมองเห็นความรักเป็นสิ่งเดียวกันหรือไม่ร?


การตั้งประเด็นปัญหา “เมื่อคนรวยปล้นคนจนเราเรียกว่าธุรกิจ
แต่เมื่อคนจนสู้กลับเราเรียกว่าความรุนแรง”  

ผู้กำกับอี ชาง ดง เคยลังเลที่จะสร้างภาพยนตร์เรื่องนี้ เพราะตั้งคำถามกับตัวเองว่า ในฐานะคนทำหนังที่มีสถานะทางสังคมแตกต่างจากแรงงาน เขามีสิทธิ์เพียงใดที่จะนำความเจ็บปวดของคนเหล่านั้นมาเล่าเพื่อหารายได้ บทภาพยนตร์จึงถูกพับเก็บไว้นานกว่าหนึ่งทศวรรษ แล้วจึงกลับมามีชีวิตอีกครั้ง เมื่อเขาตัดสินใจเพิ่มตัวละคร เยจี (Ye-ji) ผู้กำกับสารคดี (รับบทโดย โช ยอจอง จากภาพยนตร์เรื่อง Parasite) เข้ามาเป็นภาพสะท้อนตัวตนและความลังเลของผู้กำกับเอง เพื่อตีแผ่มุมมองของคนที่ถือกล้องกับคนที่ถูกบันทึกภาพ

ก่อนทำความเข้าใจตัวละคร เราอาจต้องเข้าใจฉากหลังของ Possible Love เสียก่อน โดยผู้กำกับยอมรับว่าฉากหลังของเรื่องคือบาดแผลใหญ่ในประวัติศาสตร์สังคมแรงงานเกาหลีใต้ กรณีบริษัทซังยง มอเตอร์ (SsangYong Motor) ในปี 2009 เมื่อบริษัทประกาศปลดพนักงานโดยฉับพลัน 2,646 คน เพื่อควบรวมกิจการที่นำไปสู่การประท้วงนัดหยุดงานยาวนานถึง 77 วัน คนงานราว 800 ชีวิตปักหลักสู้ตายใน ‘โรงพ่นสี’ (paint shop) ที่เต็มไปด้วยทินเนอร์และวัตถุไวไฟ เพื่อใช้ชีวิตเป็นเดิมพันว่า หากตำรวจกล้าใช้กระสุนจริง ทุกอย่างจะระเบิดเป็นจุณ

ทว่ารัฐกลับเลือกใช้ยุทธวิธีที่บีบคั้นยิ่งกว่า โดยปิดล้อมผู้ประท้วงด้วยการตัดน้ำ ตัดไฟ ตัดเสบียงและยารักษาโรค ก่อนส่งหน่วย SWAT โรยตัวจากเฮลิคอปเตอร์ลงสู่หลังคาโรงงาน พร้อมโปรยแก๊สน้ำตาชนิดเหลว ที่เข้มข้นจนกัดกร่อนโฟมละลายและเผาผิวหนังคนงานจนพุพอง ตามด้วยปืนช็อตไฟฟ้าในระยะประชิด จนแนวป้องกันพังทลายลงในวันที่ 6 สิงหาคม 2009 (แม้ 13 ปีต่อมา ศาลฎีกาจะตัดสินกลับว่าตำรวจทำเกินกว่าเหตุ และสิ่งที่คนงานทำคือการป้องกันตัวโดยชอบด้วยกฎหมาย แต่ก็สายเกินไป) เพราะเมื่อควันจางลง เหตุการณ์ที่ถูกเรียกว่า ‘การฆาตกรรมทางสังคม’ ก็เริ่มต้นขึ้น คนงานถูกบริษัทและรัฐฟ้องค่าเสียหายจากการประท้วงกว่า 2.3 หมื่นล้านวอน บ้านถูกยึด บัญชีถูกอายัด และชื่อถูกขึ้นบัญชีดำจนหางานใหม่ไม่ได้ ความสิ้นหวังกัดกินคนงานและครอบครัวจนมีผู้เลือกที่จะจบชีวิตตัวเองถึง 30 ชีวิต (พนักงาน 26 ราย และคู่สมรส 4 ราย)

จดหมายลาตายของอดีตพนักงานที่เขียนว่า “เจ็บปวดเหลือเกินที่ต้องให้ลูกกินแต่รามยอน (บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป) เพราะไม่มีเงินซื้อข้าวสาร” หรือคำบอกลาภรรยาว่า “จนถึงวาระสุดท้าย ผมก็ทิ้งไว้ให้คุณได้แค่หนี้สิน” ซึ่งคลี่ปมให้เห็นว่าบาดแผลจากการประท้วงได้ติดตามคนงานกลับไปถึงชีวิตครอบครัว ข้อเท็จจริงนี้ยืนยันจากผลสำรวจทางการแพทย์ว่า อดีตพนักงานจำนวนมากต้องเผชิญกับภาวะ PTSD (Post-Traumatic Stress Disorder) หรือโรคเครียดหลังผ่านเหตุการณ์ร้ายแรง และกว่า 96% มีปัญหาชีวิตคู่จนเกิดการหย่าร้าง ฉากหลังเหล่านี้จึงเป็นกุญแจสำคัญที่ช่วยให้เราเข้าใจชีวิตของโฮซอกและมีอ๊ก เพราะความทุกข์ของทั้งคู่ไม่ได้จบลงแค่การสูญเสียงานและรายได้ แต่ยังลุกลามไปถึงบาดแผลทางจิตใจที่กัดกร่อนความสัมพันธ์ในชีวิตรัก

 

การตั้งสมมุติฐานทางทฤษฎี
“ความรักคือการทำในสิ่งที่คุณไม่มีวันเชื่อซ้ำอีกหน” 

ความสัมพันธ์ใน Possible love อาจต้องอาศัยคำอธิบายของนักปรัชญาอย่างอแลง บาดิยู (Alain Badiou) ซึ่งเคยอ้างว่า “ความรักเกิดขึ้นจากความบังเอิญเสมอ” ความบังเอิญคือสถานการณ์ (event) ที่คาดเดาไม่ได้ ผู้อ่านเคยสำรวจคู่รักที่อยู่รอบตัวเราหรือไม่ว่า สามีและภรรยาที่นั่งอยู่ข้างกันนั้น พวกเขารักกันได้อย่างไร ? บาดิยูเสนอว่า มันคือการที่คนสองคน ซึ่งแตกต่างและไม่เกี่ยวข้องกัน (two ones) บังเอิญเจอกันในสถานการณ์ใด ๆ และพวกเขาร่วมสร้างฉากที่สองเรามีร่วมกัน (two scene) ในแง่นี้เราจึงเห็นคู่รักที่บางครั้งก็ไม่น่าจะมาหลงรักกันได้ เช่น คุณหมอกับคนไข้ ตำรวจกับโจร นักบุญและคนบาป และผมเองก็ยืนยันอีก 1 เสียงว่า ในฐานะนักเขียนที่ต้องอ่านหนังสือฟรีในห้องสมุด ภรรยาผมคือบรรณารักษ์ ดังนั้นสิ่งที่เราคาดเดาไม่ได้คือนัยของการบอกว่าคนทั้งสองตกหลุมรักกัน (fall in love) ซึ่งการตกหลุมรักไม่ใช่หน้าที่  เราไม่ได้คิดคำนวณอย่างรอบคอบ และเราไม่สามารถเดินออกจากบ้านไปโดยไตร่ตรองว่าวันนี้ฉันจะตกหลุมรักใครสักคน ชีวิตรักมันจึงมีลักษณะที่ว่า

 

“เมื่อเราตกหลุมรักโดยแทบไม่รู้อะไรเลย
เราก็จะเลิกรักโดยไม่รู้อะไรเลยเช่นกัน
” 

 

จากนั้นเราก็เที่ยวหาเหตุผลมาอธิบายว่าทำไมเราถึงรักหรือกับเลิกคน ๆ นั้น แต่กว่าเราก็จะรู้ตัวว่าตกหลุมรักใครก็ต่อเมื่อสถานการณ์ (event) นั้นมันผ่านไปแล้ว  ทว่าเราต้องแยกให้ออกระหว่างการตกหลุมรักกับความปรารถนา (desire) ที่จะมุ่งสนใจแค่ลักษณะบางอย่างของผู้อื่น โดยมากมักจะเกี่ยวข้องกับวัตถุทางเพศ เช่น คนนี้ขาเล็ก คนนี้ก้นใหญ่ ถ้าเป็นความปรารถนาคุณจะสามารถบอกได้ว่า คุณชอบ น้อง ก. มากกว่า ข. แต่น้อยกว่า ค. เป็นต้น นั่นหมายความว่าคุณสามารถเปลี่ยนจาก “น้องกิ๊ฟไปเป็นเชอรี่ได้” หรือคุณเองก็ถูกแทนที่ได้เช่นเดียวกัน

สำหรับสมการรักของบาดิยู การตกหลุมรักเป็นเพียงจุดเริ่มต้น (event) แต่สิ่งที่ยากกว่าและทำให้ความรักเป็น ‘ความจริง’ (truth) คือ ‘ความซื่อสัตย์’ (fidelity) ในการต่อสู้และประคับประคองความรักนั้นให้ผ่านอุปสรรคในชีวิตประจำวันไปให้ได้ ความรักจึงไม่ใช่เรื่องของอารมณ์ชั่ววูบ แต่คือโปรเจกต์ระยะยาวที่คนสองคน (two scene) ต้องร่วมกันสร้างและปกป้องจากแรงกดดันภายนอก เช่น ชนชั้น ฐานะ ครอบครัว หรือแม้แต่ระบบทุนนิยม 

 

การทดลอง “ความรักคือการที่คนสองคนตกหลุมรักกัน
เมื่อพวกเขารู้สึกว่าได้พบสินค้าที่ดีที่สุดในตลาด  

หากเรานำทฤษฎีสัมพัทธภาพมาทดสอบสมมุติฐานปรัชญาความรักของอแลง บาดิยู เราจะพบว่าทั้งคู่ของ โฮซอก – มีอ๊ก และคู่ของ เยจี – ซังอู ต่างเริ่มต้นจากจุดเดียวกัน นั่นคือพวกเขาเคยผ่านความบังเอิญ (event) โดยคู่แรกพบกันที่บ้านของเพื่อนและคู่ที่สองเป็นเพื่อนสมัยมัธยมที่บังเอิญพบกันอีกครั้งที่อเมริกา ซึ่งทำให้คนสองตกลงปลงใจใช้ชีวิตร่วมกัน เรื่องราวของ possible love คือทั้งสองคู่ต่างกำลังเดินทางเข้าสู่ด่านทดสอบที่ยากที่สุดของความรัก นั่นคือการรักษาความซื่อสัตย์ (fidelity) โดยมีสมการใหม่เข้ามานั่นคือการพบกัน (event) ข้ามขั้วระหว่าง “มีอ๊กและซังอู” ที่มีกรอบการอ้างอิงทางเศรษฐกิจ (relativity) ที่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง

ผมคิดว่าในเส้นทางของการประคับประคองความรักนี้เอง ที่ทำให้คู่รักเริ่มกลายเป็นตัวแสดงทางเศรษฐกิจ (rational economic actor) ที่มีความปรารถนา (desire) มาเป็นตัวแปรแทรกซ้อน ซึ่งตัวแสดงเหล่านี้คือผู้ยินดีเผชิญความเสี่ยงเฉพาะเรื่องธุรกิจ ไม่ใช่เรื่องความรัก เพราะความรักไม่ทำให้เกิดกำไรสูงสุด มันไม่สนใจผลผลิตและการคำนวณต้นทุนค่าเสียโอกาส มันจึงเป็นอะไรที่ดูโง่ ๆ ไม่มีเหตุผลที่ตัวละครชอบทำในหนังรัก เช่นเรื่อง“ความจำสั้นแต่รักฉันยาว”ที่มีบทว่า 

เก่ง: “ลุงขับรถไปกลับ กรุงเทพฯ-ชุมพร ทุกอาทิตย์อย่างนี้ ไม่เหนื่อยแย่เหรอครับ”
ลุงจำรัส: “ถามอย่างนี้ แสดงว่าไม่เคยมีความรักล่ะสิ

หรือลองสังเกตเพลงรักในโลกทุนนิยม เราอาจพบว่าจำนวนไม่น้อยนำเสนอความสัมพันธ์ผ่านภาษาที่ชวนให้นึกถึงหลักเศรษฐศาสตร์ เช่น เพลงที่เล่าถึงการต้องเลือกระหว่างคนสองคน

“คนหนึ่งเขาช่างดีกับฉัน
จะทิ้งเขาลงยังไง 
คนหนึ่งเคยทิ้งไป
แต่รักไม่เคยจางหาย
ฉันไม่ใช่เจ้าหญิงจากไหน
ก็คงต้องเลือกสักทาง
ทางที่รักสามเศร้าต้องจบ
” 

ฟังแล้วช่างคล้ายกับทฤษฎีเกมส์ (game theory) ที่มนุษย์ต้องตัดสินใจภายใต้เงื่อนไขของทางเลือกที่มีอยู่อย่างจำกัด เราต้องประเมินว่าความสัมพันธ์แบบไหนให้ผลตอบแทนคุ้มค่าที่สุด เช่นเนื้อเพลงของไท ธนาวุฒิที่ว่า “ใช่เลย (Equilibrium) โดนใจฉันเลย ไม่มีมากไป (excess) ไม่มีน้อยไป (shortage) ถูกใจทุกอย่าง (demand=supply) ซึ่งอธิบายผ่านแนวคิดเรื่องดุลยภาพ (Equilibrium) ราวกับว่าความสัมพันธ์ที่ดีคือการที่ความต้องการของทั้งสองฝ่ายลงตัว ณ จุดสมดุลแห่งความพึงพอใจของผู้บริโภค

Possible Love แทบไม่พยายามปกปิดเบื้องหลังเกมส์ทางเศรษฐศาสตร์ของตัวละคร โดย ‘เยจี’ เป็นผู้เล่นที่ใช้ความเห็นอกเห็นใจและประสบการณ์ความยากจนในอดีตสร้างความไว้วางใจจาก ‘มีอ๊ก’ ก่อนเปลี่ยนความเจ็บปวดของชนชั้นแรงงานซึ่งก็คือ ‘โฮซอก’ ให้กลายเป็นชื่อเสียงและโอกาสทางอาชีพ ขณะที่ ‘มีอ๊ก’ เป็นผู้เล่นที่มีทรัพยากรและอำนาจต่อรองจำกัด เธอเริ่มต้นด้วยความไว้วางใจเยจี แต่เมื่อเผชิญแรงกดดันจากสามี (โฮซอก) จึงหันไปหา “ซังอู” เพื่อสร้างพื้นที่ปลอดภัยทางอารมณ์ ก่อนพบว่าตนเองกลับกลายเป็นฝ่ายเสียเปรียบในเกมความสัมพันธ์ (Power Asymmetry) 

ส่วนซังอูเป็นผู้เล่นที่ถือไพ่เหนือกว่าด้วยเบาะรองทางเศรษฐกิจ เขามองเห็นโอกาสในการสร้างความสัมพันธ์กับ ‘มีอ๊ก’ เพราะเธอกำลังหลงใหลกับวิถีชีวิตที่หรูหราของครอบครัวเขา (เช่น ตอนที่       มีอ๊กแอบถ่ายรูปกระเป๋าแบรนด์เนมของเยจีเพื่อไปเช็กราคา) และพูดบนโต๊ะอาหารในบ้านพักตากอากาศริมทะเลว่า “It’s like a house from a novel I haven’t read ที่นี่เหมือนบ้านที่อยู่ในนิยายที่ฉันยังไม่เคยอ่านเลยนะคะ” 

ปรัชญาของบาดิยูเฉลยว่าสิ่งที่ ‘ซังอู’ มีต่อ ‘มีอ๊ก’ จึงไม่ใช่ 'ความรัก' ที่พร้อมจะใช้สถานการณ์ความบังเอิญ (event) เพื่อสร้างโลกใบใหม่ร่วมกัน (two ones)  แต่เป็นเพียงความปรารถนา (desire) ที่ให้ความสนใจคุณสมบัติบางอย่างในตัวเธอ ไม่ว่าจะเป็นความสดใสที่หาไม่ได้ในสังคมพลาสติกของคนรวย สายตาที่ไร้เดียงสาต่อความมั่งคั่ง หรือเรือนร่างที่ปลุกเร้าสัญชาตญาณของความปรารถนา ถือเป็นการลงทุนทางอารมณ์ที่ปราศจากความเสี่ยง เพราะไม่ว่าเกมนี้จะจบลงอย่างไร เขาก็ยังสามารถเดินกลับเข้าความมั่งคั่งของตัวเองได้โดยไร้รอยขีดข่วน

หลักฐานที่ชัดเจนที่สุดของสมการนี้ปรากฏในฉากริมชายหาดส่วนตัว เมื่อ ‘มีอ๊ก’ เปลื้องผ้าลงสู่ทะเลในบ้านพักตากอากาศที่เธอเปรียบดังนิยาย เพื่อโหยหาอิสรภาพทางจิตวิญญาณที่เธอไม่เคยได้รับในโลกของชนชั้นแรงงาน แต่ซังอูกลับตีความการกระทำนั้นผ่านเลนส์ของการเชื้อเชิญ เขากระโจนตามลงน้ำไปเพื่อสนองความปรารถนา โดยไม่แยแสต่อบาดแผลในใจของเธอ 

ผลการทดลองในขั้นตอนนี้จึงชี้ให้เห็นว่า ภายใต้กรอบอ้างอิงทางเศรษฐกิจ ความรักที่ถูกขับเคลื่อนด้วยตรรกะตลาดได้ขีดเส้นแบ่งไว้อย่างชัดเจนระหว่าง ‘สินค้าเพื่อการบริโภคชั่วคราว’ กับ ‘สินทรัพย์เพื่อการลงทุนระยะยาว’ เพราะในฉากท้ายเรื่องหลังจากซังอูถูกปฏิเสธที่ริมชายหาด เขากลับมาหาเยจีและร่วมรักกับเธออย่างเย็นชา ไร้ความอ่อนโยน พร้อมกับปิดบังใบหน้าของภรรยาไว้ราวกับกำลังจินตนาการถึงเรือนร่างของมีอ๊กเพื่อชดเชยความพ่ายแพ้ ฉากนี้คือความพลาสติกในชีวิตคู่ของคนรวยที่ยืนยันว่า ต่อให้ความปรารถนาในฉากชายหาดจะถูกสนอง สุดท้ายเราก็เดาได้ไม่ยากว่าซังอูจะเลือกใคร เพราะต่อให้เขาปรารถนา “มีอ๊ก” มากเพียงใด แต่เขาก็ไม่เลือกแม้แต่จะพยายามในการสานต่อความสัมพันธ์กับเธอ 


ผลการทดลอง
“ความรักคือการให้อะไรบางอย่างที่คุณไม่มี
ให้กับคนที่ไม่ต้องการมัน”     

หลังจากที่ทุกอย่างพังทลายลง มีอ๊กขับรถพาครอบครัวหนีออกจากบ้านพักริมทะเล และต้องกลับบ้านไปเผชิญความจริงที่โหดร้าย ทันทีที่เปิดประตูเข้าไป เธอเอ่ยกับสามีตัวเองด้วยความรู้สึกแปลกแยกว่า “I’m home again. Now that I look at it, our house is a dump. It even smells like one. กลับมาถึงบ้านอีกครั้ง... พอมองดูตอนนี้ บ้านเรามันเหมือนกองขยะเลยนะ แถมยังมีกลิ่นเหม็นอีกต่างหาก” ทว่าท่ามกลางความสิ้นหวังและข่าวร้ายเรื่องการขายกิจการโรงงานที่ทำลายความหวังสุดท้ายของครอบครัว โฮซอกกลับไม่ได้ฟูมฟายแบบที่เคยทำ เขาเพียงตอบกลับมาอย่างเรียบง่ายว่า “ก็แค่เพราะเราไม่ได้เปิดระบายอากาศต่างหาก” ก่อนที่ทั้งคู่จะเปิดประตูรับลมนั่งมองพระจันทร์ด้วยกัน 

บทสรุปความรักที่เป็นไปได้ใน Possible Love คือไม่ว่าความบังเอิญของรักแรกพบจะนำมาซึ่งความสุขขนาดไหน แต่ก็เป็นเพียงก้าวแรกเท่านั้น เพราะสิ่งสำคัญอยู่ในเส้นทางหลังความบังเอิญต่างหาก (two ones) ดังที่สลาวอย ชิเชคเคยเรียบเรียงว่า “รักแท้ไม่ใช่แค่การแต่งงานครั้งที่หนึ่ง แต่คือการแต่งงานครั้งที่ 2 ที่ 3 กับเจ้าสาวคนเดิม” เพราะมนุษย์คือสิ่งมีชีวิตที่ไม่สมบูรณ์ ความสัมพันธ์ของสองคู่รักคือความขาดพร่อง (Lack) ในลักษณะที่ว่าคนหนึ่งไม่มีให้ แต่อีกคนก็ไม่ได้อยากได้ เปรียบได้กับการที่โฮซอกไม่มีทั้งเงินทอง อนาคต หรือแม้แต่ความเข้มแข็งทางจิตใจที่จะมอบให้ภรรยา เขามีเพียงบาดแผลและความล้มเหลวในชีวิต ซึ่งแน่นอนว่าไม่มีมนุษย์คนไหนในโลกทุนนิยมที่อยากได้ภาระเหล่านี้มาครอบครอง ทว่าความรักของ”มีอ๊ก” กลับไม่ได้เกิดจากการรอคอยให้โฮซอกกลับมามีทุกอย่างเหมือนเดิม หรือการวิ่งไปคว้าชีวิตที่ไร้ความเสี่ยงที่ซังอูหยิบยื่นให้ แต่คือการยอมรับในความว่างเปล่าและความไม่สมบูรณ์แบบของกันและกัน

เช่นเดียวกับเยจีและซังอู ที่แม้จะเพียบพร้อมด้วยต้นทุนทางเศรษฐกิจ แต่กลับยังโหยหาสิ่งที่ขาดหายไป เยจีปรารถนาจะสร้างตัวตนผ่านการเป็นผู้กำกับหนัง ส่วนซังอูก็ยังคงแสวงหาความตื่นเต้นจากผู้หญิงคนอื่น ทว่าต่อให้พวกเขาบรรลุเป้าหมายเหล่านั้น ความปรารถนาก็จะเคลื่อนตัวไปสู่สิ่งใหม่อย่างไม่มีที่สิ้นสุด เพราะท้ายที่สุดแล้ว ไม่มีวัตถุหรือความสำเร็จใดที่จะสามารถเติมเต็มความขาดพร่องได้ (Lack) 

ผู้กำกับบรรจงเลือกฉากจบอย่างงดงาม สอดคล้องตามปรัชญาของบาดิยู เมื่อโฮซอกและมีอ๊กยอมรับความจริงอันโหดร้าย และนั่งดื่มโซจูใต้พระจันทร์ทรงกลดราวกับได้ค้นพบ "ความจริง" (the truth)

ทว่าเมื่อย้อนกลับมาที่มุมมองสัมพัทธภาพ (relativity) ที่เคยมองกำแพงเมืองจีนและพีระมิด เราอาจต้องตั้งคำถามยั่วล้อกับตัวเองอย่างซื่อสัตย์ว่า หากเรื่องราวทั้งหมดนี้ไม่ใช่ภาพยนตร์ที่มีฉากจบอันสวยงาม แต่คือชีวิตจริงที่ต้องตื่นขึ้นมาเผชิญหน้ากับใบแจ้งหนี้ คุณจะเลือกมองพระจันทร์ดวงเดียวกันจากมุมไหน ? ระหว่างการนั่งทุกข์ระทมใจอยู่บนระเบียง "บ้านพักตากอากาศริมทะเล" ที่สร้างขึ้นบนคราบน้ำตาของแรงงาน กับการนั่งกอดคอกันทุกข์ใจอยู่หน้า "บ้านที่เหม็นเหมือนกองขยะ" พร้อมขวดโซจูในมือ ? ตัวผมเองก็อยากจะถามคนที่นอนอยู่ข้าง ๆ เหมือนกันครับ 

 

อ้างอิง 

 พิริยะ ผลพิรุฬห์. (2566). เศรษฐศาสตร์โรแมนติกแค่ไหน? เมื่อความรักเปรียบเป็นสินค้าและตลาดแรงงาน. National Geographic Thailand.
สรวิศ ชัยนาม. (2562). ทำไมต้องตกหลุมรัก? Alain Badiou ความรัก และ The Lobster. B&B Press
สรวิศ ชัยนาม. (2569). บ้านนี้ไม่มีรัก: วิกฤตการดูแล การล้มล้างระบบครอบครัว และ Birthcare Center. B&B Press.
Badiou, A., & Truong, N. (2012). In Praise of Love (P. Bush, Trans.). Serpent's Tail.