รัฐที่ไม่ใช้กฎหมายป้องกันความตาย แต่ใช้ความตายผลักให้กฎหมายเปลี่ยน

ทุกครั้งที่เกิดเหตุกราดยิง ประเทศไทยมักเดินเข้าสู่วงจรเดิมอย่างน่าประหลาด เสียงไซเรนยังไม่ทันเงียบ รายชื่อผู้เสียชีวิตยังประกาศไม่ครบ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องก็เริ่มประชุมด่วน ผู้นำออกมาแสดงความเสียใจพร้อมลงพื้นที่ มีคำสั่งตรวจสอบกวาดล้างปืนและทบทวนกฎหมาย และประกาศมาตรการใหม่เพื่อป้องกันไม่ให้เหตุการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นอีก แต่เมื่อเวลาผ่านไป ความตื่นตัวก็ค่อย ๆ เลือนหาย จนกระทั่งเสียงปืนนัดใหม่ดังขึ้น และวงจรทั้งหมดก็เริ่มต้นซ้ำอีกครั้ง

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ประเทศไทยผ่านเหตุสะเทือนขวัญมาหลายครั้ง จากเหตุกราดยิงที่จังหวัดหนองบัวลำภูในปี 2565 ซึ่งนำไปสู่การประกาศทบทวนระบบการครอบครองอาวุธปืน การตรวจสอบปืนสวัสดิการ และมาตรการคัดกรองผู้ถือครองอาวุธ

 ไปจนถึงเหตุกราดยิงภายในศูนย์การค้าสยามพารากอนในปี 2566 ซึ่งทำให้สังคมหันกลับมาตั้งคำถามต่อการซื้อขายปืนแบลงก์กัน การดัดแปลงสิ่งเทียมอาวุธปืน และการค้าอาวุธผ่านช่องทางออนไลน์อีกครั้ง หลายมาตรการถูกประกาศอย่างจริงจังในช่วงเวลาหลังโศกนาฏกรรม แต่เมื่อเวลาผ่านไป คำถามเดิมก็ยังคงอยู่ และเหตุการณ์ลักษณะเดียวกันก็ยังเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า

ข้อเท็จจริงรายงาน Gun Ownership by Country ประเทศไทยมีอาวุธปืนอยู่ในครอบครองของพลเรือนประมาณ 10.3 ล้านกระบอก ยืนหนึ่งสูงที่สุดในอาเซียนและติดอันดับต้น ๆ ของโลก ขณะที่พระราชบัญญัติอาวุธปืนฯ ใช้บังคับมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2490 มีระบบการออกใบอนุญาต กำหนดคุณสมบัติของผู้ครอบครอง และกำหนดบทลงโทษไว้อย่างชัดเจน และที่สำคัญยิ่งกว่า คือทำให้กฎหมายทำงานก่อนที่จะต้องมีผู้เสียชีวิตมาพิสูจน์ว่าช่องโหว่นั้นมีอยู่จริง

ยิ่งพิจารณาลงไปในรายละเอียด ก็ยิ่งเห็นว่าช่องโหว่หลายประการเป็นสิ่งที่รัฐรับรู้มานานแล้ว ไม่ว่าจะเป็นการรั่วไหลของปืนสวัสดิการที่ถูกสวมสิทธิหรือขายต่อเข้าสู่ตลาดมืด การซื้อขายสิ่งเทียมอาวุธปืนผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ก่อนถูกดัดแปลงเป็นอาวุธจริง 

หรือแม้แต่ระบบใบอนุญาตมีและใช้อาวุธปืน (ป.4) ที่ออกให้โดยไม่มีกลไกบังคับให้ประเมินสภาพจิตใจ หรือความเหมาะสมของผู้ครอบครองซ้ำในระยะยาว แต่ทั้งหมดนี้ไม่ใช่ปัญหาที่เพิ่งถูกค้นพบหลังโศกนาฏกรรมครั้งล่าสุด หากเป็นข้อถกเถียงที่ถูกหยิบยกขึ้นมาหลายครั้งจากนักวิชาการ หน่วยงานด้านความมั่นคง และหน่วยงานของรัฐเอง 

เมื่อว่าด้วยเรื่องความรับผิดชอบในการถือครองอาวุธปืนเป็นหน้าที่ที่ต้องดำรงอยู่ตลอดเวลา ไม่ใช่แค่วันที่ได้รับใบอนุญาตแต่เป็นความรับผิดชอบที่ควรดำรงอยู่ตลอดช่วงเวลาที่อาวุธปืนยังอยู่ในครอบครองของบุคคลนั้น ทั้งต่อชีวิตของตนเอง ครอบครัว และสังคม 

อย่างไรก็ตามระบบกฎหมายของไทยกลับให้ความสำคัญกับการตรวจสอบ ‘ก่อนอนุญาต’ มากกว่าการกำกับดูแล ‘หลังอนุญาต’ จึงแทบไม่มีระบบติดตามว่าผู้ถือครองยังมีความพร้อม มีวุฒิภาวะ มีสุขภาพกาย สุขภาพจิต หรือยังคงจัดเก็บและใช้อาวุธปืนอย่างปลอดภัยหรือไม่ ทั้งที่ความรับผิดชอบในการมีอาวุธปืน ไม่ควรสิ้นสุดลงในวันที่ได้รับใบอนุญาต แต่ควรได้รับการทบทวนและกำกับดูแลตลอดช่วงเวลาที่อาวุธนั้นยังสามารถสร้างอันตรายได้ 

โดยที่ไม่นานมานี้ รัฐได้ลงนามคำสั่งห้ามออกใบพกปืน ป.12 ทั่วประเทศเป็นเวลา 1 ปี เหมือนจะเป็นการทดลองเบื้องต้น รัฐรู้หรือไม่ว่าปัญหาอยู่ตรงไหน แต่คือเหตุใดมาตรการสำคัญจำนวนมากจึงมักถูกเร่งรัดหลังจากมีผู้เสียชีวิตแล้ว เหตุใดการกวาดล้างปืนเถื่อน การควบคุมปืนแบลงก์กัน การทบทวนระบบใบอนุญาต หรือการอุดช่องโหว่ของปืนสวัสดิการ จึงกลายเป็นวาระเร่งด่วนทุกครั้งหลังประเทศสูญเสียชีวิตผู้บริสุทธิ์ ทั้งที่สัญญาณเตือนเหล่านี้มีอยู่ก่อนหน้านั้นมานาน

เราเชื่อว่าปัญหาของประเทศไทย อาจไม่ใช่การขาดกฎหมาย แต่คือ วัฒนธรรมของรัฐที่คุ้นชินกับการบริหารจัดการแบบตอบสนองหลังวิกฤต มากกว่าการป้องกันก่อนเกิดวิกฤต ความสูญเสียจึงไม่ใช่เพียงผลลัพธ์ของความล้มเหลว หากกลับกลายเป็นเงื่อนไขที่ทำให้ระบบเริ่มขยับ และกลายเป็นแรงผลักให้กฎหมายถูกหยิบกลับมาพิจารณาอีกครั้ง

รัฐที่ดีไม่ใช่รัฐที่ออกมาตรการได้รวดเร็วที่สุดหลังโศกนาฏกรรม แต่คือรัฐที่ทำให้โศกนาฏกรรมเกิดขึ้นได้ยากที่สุด ชีวิตของประชาชนไม่ควรกลายเป็นต้นทุนที่สังคมต้องจ่าย เพื่อพิสูจน์ว่าช่องโหว่ที่เราพูดถึงมานานนั้นมีอยู่จริง

เราขอแสดงความอาลัยอย่างสุดซึ้งต่อผู้เสียชีวิต ผู้บาดเจ็บ และทุกครอบครัวที่ได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์ครั้งนี้ เพราะไม่มีมาตรการใดสามารถนำชีวิตของผู้จากไปกลับคืนมาได้ แต่สิ่งที่รัฐยังทำได้ คือทำให้ความสูญเสียครั้งนี้เป็นครั้งสุดท้ายที่กฎหมายต้องถูกผลักให้เปลี่ยนด้วยความตายของประชาชน

เพราะรัฐที่ไม่ได้ใช้กฎหมายป้องกันความตาย 

ย่อมกำลังใช้ความตายผลักให้กฎหมายเปลี่ยน

 

เรื่อง อำนาจ มันหอม 

ภาพ NationPhoto

 

อ้างอิง

World Population Review – Gun Ownership by Country
https://worldpopulationreview.com/country-rankings/gun-ownership-by-country
พระราชบัญญัติอาวุธปืน เครื่องกระสุนปืน วัตถุระเบิด ดอกไม้เพลิง และสิ่งเทียมอาวุธปืน พ.ศ.2490 https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2490/A/042/556.PDF

ปัญหา 'ปืน' เอาไงต่อ? คุยกับนักอาชญาวิทยา กฤษณพงษ์ พูตระกูล https://thematter.co/social/thailand-gun-problem/214538

กฎหมายปืน รัดกุมแค่ไหน https://www.thaipbs.or.th/now/content/3955

วุฒิสภา วิเคราะห์กฎหมาย https://web94.senate.go.th/view/386/Senate_Magazine_Online/TH-TH

มติ ครม. 23 มิถุนายน 2569 https://gnews2026.gcc.go.th/มติคณะรัฐมนตรี-วันที่-23-มิถุนายน-2569/

กรมการปกครอง ปฏิบัติการขจัดเหลือบราชสีห์ https://www.dopa.go.th/activity/view1867

สำนักงานกิจการยุติธรรม คิดให้ดี ถ้าจะมีปืน https://justicechannel.org/read/law-suggestion/noguns

Reuters Thailand mall shooting https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-shooting-suspect-14-year-old-boy-arrested-after-mall-shooting-2023-10-03/

Dozens of children among at least 36 people killed in child care center massacre in Thailand https://edition.cnn.com/2022/10/06/asia/thailand-mass-shooting-intl-hnk/index.html