‘สมัคร สุนทรเวช’: ‘สะพานไม้’ ที่ทอดข้ามหุบเหวแห่งความขัดแย้ง

ถ้าการเมืองไทยคือละครโรงใหญ่ ‘สมัคร สุนทรเวช’ คือตัวละครที่คาดเดายากที่สุด หรือที่วัยรุ่นสมัยนี้เรียกว่า ‘ตัวตึง’ ระดับตำนาน เขาไม่ใช่แค่ ‘นอมินี’ ธรรมดา แต่คือความพยายาม (ที่น่าเศร้า) ในการเป็น ‘สะพาน’ เชื่อมระหว่าง ‘อำนาจเก่า’ กับ ‘มวลชนรากหญ้า’ เรื่องราวของเขาคือ Tragicomedy (ตลกร้ายปนโศกนาฏกรรม) ที่เริ่มด้วยเสียงเชียร์ จบลงด้วยคราบน้ำตา และหนี้สินก้อนโต

เลือดสีน้ำเงินในร่างขวาจัด

ก่อนจะมาใส่เสื้อแดง น้าหมักคือคนฝั่งขวาจัด เขาไม่ได้มีเชื้อสายชาวบ้านธรรมดา แต่เป็นถึงลูกพระยา (พระยาบำรุงราชบริพาร) เป็นเด็กบ้านหน้าวังบางขุนพรหม เรียนจบนิติศาสตร์ ธรรมศาสตร์ และไปเรียนต่อด้านบัญชีและบริหารทธุรกิจที่ชิคาโก้ 

ในยุค 6 ตุลา 19 สมัครคือกระบอกเสียงสำคัญผ่าน ‘วิทยุยานเกราะ’ ปลุกระดมมวลชนให้เกลียดชังขบวนการนักศึกษา (ฝ่ายซ้าย) ทว่าปฏิเสธเสียงแข็งกับสื่อต่างชาติว่าไม่มีการสังหารหมู่ เป็นแค่อุบัติเหตุที่มีคนเสียชีวิตแค่คนเดียว

เขาแยกตัวจาก ‘พรรคประชาธิปัตย์’ มาตั้ง ‘พรรคประชากรไทย’ กวาดที่นั่ง สส. กทม. เรียบวุธ ชนิดที่พรรคเก่าแทบสูญพันธุ์ มีฐานเสียงแน่นปึ้กในเขตทหารและคนกรุงเทพฯ อนุรักษนิยม แถมยังเคยหนุน ‘พล.อ.สุจินดา’ ในยุคพฤษภาทมิฬ

การทอดสะพาน

แล้ววันหนึ่ง ฟ้าก็ผ่าเปรี้ยง! เมื่อ ‘ขวาตัวพ่อ’ ตัดสินใจข้ามฟากมาเป็นหัวหน้าพรรคพลังประชาชน (ร่างทรงไทยรักไทย) ให้กับคู่ปรับทางอุดมการณ์อย่าง ‘ทักษิณ ชินวัตร’

หลังรัฐประหาร 49 ทักษิณมองหาคนที่จะมา ‘ออกหน้า’ แทน สมัครเล่าว่ามีคนโทรมาทาบทาม และเขาตอบตกลงเพราะมองว่าบ้านเมืองกำลังถูกกลั่นแกล้งด้วยกติกาที่ไม่เป็นธรรม เขาเปรียบตัวเองว่าเป็น ‘สะพาน’ ที่จะดึงคนออกจากป่า (ความขัดแย้ง) มาร่วมพัฒนาชาติ 

สมัครยืนยันเสียงแข็งว่า “ผมไม่ได้เปลี่ยนอุดมการณ์ ผมยังเป็นผม” แต่มาเพื่อรักษาประชาธิปไตย เขาใช้ลีลาการปราศรัยที่ดุดัน สไตล์ ‘นักเลงฝั่งขวา’ มาปลุกใจคนเสื้อแดง จนชนะเลือกตั้งถล่มทลายในปี 2550

นายกฯ ปากกล้า

29 มกราคม 2551 คือวันที่สมัครก้าวขึ้นสู่จุดสูงสุดในฐานะ นายกรัฐมนตรี คนที่ 25 ของไทย แต่เก้าอี้นี้ไม่ได้นุ่มสบายอย่างที่คิด เพราะเขาต้องนั่งทับความขัดแย้งที่ร้อนระอุที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์

แม้ใครจะเรียกว่านอมินี แต่สมัครมีความเป็นตัวของตัวเองสูงมาก (เผลอ ๆ คุมยากกว่าทักษิณ) เขาประกาศชัดเจนว่าพร้อมชนทุกแรงเสียดทาน ในช่วงเวลาสั้น ๆ ที่ดำรงตำแหน่ง สมัครบริหารประเทศด้วยสไตล์ ‘ขวานผ่าซาก’ ต่อปากต่อคำกับสื่อมวลชนแทบทุกวัน และยืนยันความบริสุทธิ์ของรัฐบาลท่ามกลางการจับจ้องของฝ่ายอำนาจเก่า

ภารกิจบนเก้าอี้นายกฯ ของเขาเต็มไปด้วยความวุ่นวาย เมื่อกลุ่มพันธมิตรฯ (PAD) เริ่มชุมนุมขับไล่และยึดทำเนียบรัฐบาล โดยตราหน้าว่าเขาเป็นเพียง ‘หุ่นเชิด’ ของระบอบทักษิณ สมัครพยายามแก้เกมด้วยการเมินเฉยและบริหารงานต่อไป หรือแม้แต่ลงไปทำกับข้าวแกงไก่แจกทหารชายแดน เพื่อส่งสัญญาณประนีประนอมกับกองทัพ แต่ดูเหมือนว่า ‘สะพาน’ แห่งนี้จะโคลงเคลงเกินกว่าจะรับน้ำหนักไหว

เมื่อสะพานถูกเผา

กลายเป็นว่า ฝั่งอำนาจเก่า (ที่สมัครเคยสังกัดและคิดว่าจะคุยกันรู้เรื่อง) ไม่เอาสะพานนี้ พวกเขามองว่าสมัคร ‘ทรยศ’ และเผาสะพานทิ้ง!

จุดตายแรกคือความเป็น ‘ชาตินิยม’ สมัครถูกโจมตีเรื่อง แถลงการณ์ร่วมไทย-กัมพูชา (Joint Communique) กรณีเขาพระวิหาร หาว่าขายชาติ ทั้งที่ศาลโลกตัดสินไปนานแล้ว ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าการกระทำนี้ต้องผ่านสภาฯ เพราะอาจกระทบดินแดน กลายเป็นตราบาปที่ทำให้รัฐบาลซวนเซอย่างหนัก

เรื่องที่พีคที่สุดในประวัติศาสตร์การเมือง สมัครไม่ได้หลุดจากตำแหน่งนายกฯ เพราะคอร์รัปชันพันล้าน แต่โดนสอยร่วงเพราะ “ทำกับข้าวออกทีวี” ศาลรัฐธรรมนูญตีความคำว่า ‘ลูกจ้าง’ ในพจนานุกรม และตัดสินว่าการรับค่าตอบแทน (ค่าน้ำมัน/วัตถุดิบ) จากรายการ ‘ชิมไปบ่นไป’ ถือเป็นผลประโยชน์ทับซ้อน ทำให้เขาพ้นจากตำแหน่งทันทีในเดือนกันยายน 2551 

สมัครพยายามจะเป็น ‘โซ่ข้อกลาง’ แต่กลับถูกกลไกตรวจสอบบดขยี้ สะท้อนว่าฝ่ายอำนาจเก่าไม่ต้องการการประนีประนอม แต่ต้องการ ‘สกัดกั้นอิทธิพล’ ระบอบทักษิณ แม้จะต้องเชือดคนกันเองอย่างสมัครทิ้งก็ตาม

จุดเชื่อมที่เปราะบาง

ความย้อนแย้งในตัวตนของสมัคร คือเสน่ห์ที่ทำให้เขาเป็น ‘สะพาน’ ได้ แต่ก็เป็น ‘จุดอ่อน’ เช่นกัน

เป็นถึงลูกพระยา แต่นั่งกินข้าวแกงข้างทาง นุ่งผ้าขาวม้าอยู่บ้าน ไม่ใช้บัตรเครดิต พกแต่เงินสด, แม้เบื้องหลังคือ ‘ทาสแมว’ ตัวยง แต่ด้วยฝีปากกล้าที่ไม่ยอมคน ด่ากราดศัตรูรอบด้าน บุคลิกแบบนี้แม้จะถูกใจชาวบ้านก็จริง แต่ก็ขัดใจชนชั้นกลางและปัญญาชนอย่างแรง

มรดกบาป

บทจบของเรื่องนี้ไม่ได้ Happy Ending แต่เป็นโศกนาฏกรรมที่น่าเห็นใจ

หลังจากเสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งตับในปี 2552 สิ่งที่ทิ้งไว้ไม่ใช่ความทรงจำ แต่คือ ‘หนี้สิน’ จากคดีทุจริตจัดซื้อรถเรือดับเพลิง สมัยเป็นผู้ว่าฯ กทม.

ศาลปกครองสูงสุดพิพากษาให้ทายาท (ภรรยาและลูกสาว) ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแทนกว่า 587 ล้านบาท (30% ของความเสียหาย) ตามกฎหมายมรดก กลายเป็นอุทาหรณ์ว่า แม้ตัวตาย แต่หนี้จากการเมือง (และนิติสงคราม) ยังตามหลอกหลอนถึงลูกหลาน

สมัคร สุนทรเวช คือ ‘ความพยายาม’ ครั้งสำคัญที่จะเชื่อม ‘ขวาเก่า’ กับ ‘ซ้ายใหม่’ เข้าด้วยกัน แต่ความล้มเหลวของเขาพิสูจน์ให้เห็นว่า ในสงครามแย่งชิงอำนาจ ไม่มีที่ว่างสำหรับ ‘คนกลาง’ 

เขาเป็นสะพานที่ถูกสร้างด้วยความหวังของฝ่ายประชาธิปไตย แต่ถูกเผาทำลายด้วยความหวาดระแวงของฝ่ายอนุรักษนิยม ทิ้งไว้เพียงซากปรักหักพังและตำนานของนายกฯ ผู้ทำกับข้าวอร่อยที่สุด (และมีราคาแพงที่สุด) ในโลก

 

เรื่อง: พาฝัน ศรีเริงหล้า

ภาพ: ศูนย์ภาพเครือเนชั่น (Nation Photo)

 

อ้างอิง:

     Batty, David, and agencies. "Police and anti-government protesters clash in Bangkok." The Guardian, 20 June 2008.

      Constitutional Court of Thailand. "Summary of Constitutional Court Ruling No. 6-7/2551." Government Gazette, vol. 125, part 108a, 10 Oct. 2008, pp. 36-42.

     Fawthrop, Tom. "Samak Sundaravej obituary." The Guardian, 25 Nov. 2009.

     MacKinnon, Ian. "Court rules Thai prime minister must resign over cookery show." The Guardian, 9 Sept. 2008.

     "Samak Sundaravej - The Food Critic Who Became Prime Minister of Thailand." ImportFood.com, 5 Feb. 2008.

     Sinsadok, Suwat, et al. "Thailand Strategy: Will disrupted political clout for economic and SET index bounces?" Globlex Securities, 29 Aug. 2025.

     "Thaksin and his proxies' adventures with Constitutional Court." Nation Thailand, 24 May 2024.

     Tonsakulrungruang, Khemthong. "Entrenching the Minority: The Constitutional       Court in Thailand's Political Conflict." Washington International Law Journal, vol. 26, no. 2, 1 Apr. 2017, pp. 247-268.

     "ตัวจริงชัดเจน สมัคร สุนทรเวช TITV." YouTube, uploaded by THAIPTV.

    "เมื่อเจอ สมัคร สุนทรเวช ที่ร้านเย็นตาโฟ | สันติ เศวตวิมล." YouTube, uploaded by THE PEOPLE Co Official.

     "รายการ ถึงลูกถึงคน คุณสมัคร สุนทรเวช สมัยเป็นผู้ว่า กทม. (พ.ศ.2546)." YouTube, uploaded by bugfirst.

     "ศาลปค สั่งทายาท'สมัคร สุนทรเวช'ชดใช้แทน 587 ล คดีทุจริตรถเรือดับเพลิงกทม." YouTube, uploaded by NBT - เอ็นบีที.

    "สมัคร สุนทรเวช นายกฯทาสแมว พ้นตำแหน่งเพราะคดีชิมไปบ่นไป - The Moment." YouTube, uploaded by THE PEOPLE Co Official.

    "สัมภาษณ์พิเศษ สมัคร สุนทรเวช." YouTube, uploaded by ใหม่ สมรัก.

    "อนาถ ! ลูกเมียใช้หนี้รัฐแทน “สมัคร” 587 ล้าน | เจาะลึกทั่วไทย | 17 มิ.ย. 65." YouTube, uploaded by เจาะลึกทั่วไทย Inside Thailand, 17 June 2022.