อังเก โกวดา: อุทิศชีวิตและบ้านสร้างห้องสมุดที่ทุกคนเข้ามาอ่านหนังสือฟรี

หลายครั้งที่เนื้อหาบนหน้ากระดาษทำให้ผู้อ่านตกตะกอนข้อคิดจากหนังสือเป็นบทเรียนสำคัญของชีวิต เปิดมุมมองที่ไม่เคยเห็นมาก่อน และจุดประกายคำถามใหม่ ๆ ต่อสิ่งรอบตัว 

หนังสือจึงไม่ได้เป็นเพียงแหล่งรวมความรู้หรือเรื่องราวเพื่อความบันเทิงเท่านั้น แต่กลับทำหน้าที่เปลี่ยนของชีวิตใครหลายคน ทั้งยังประกายไฟที่ปลุกให้คนคนหนึ่งลุกขึ้นมาการเปลี่ยนแปลงสังคม

ความรักในการอ่านและการเห็นคุณค่าของความรู้ คือชีวิตและจิตวิญญาณของ อังเก โกวดา (Anke Gowda) เขาไม่อยากเห็นสมบัติล้ำค่านี้ถูกทำลาย หรือสูญหายไปตามกาลเวลา จึงเริ่มสะสมหนังสือ พจนานุกรม เอกสารวิชาการ หนังสือพิมพ์ ตำรา คัมภีร์ ตั้งแต่ปี 1800 จนถึงเล่มที่ตีพิมพ์ฉบับปัจจุบัน 

ตลอดห้าทศวรรษที่ผ่านมา เขารวบรวมขุมทรัพย์ทางปัญญาได้มากกว่า 2 ล้านเล่ม และเปิดเป็นห้องสมุดให้ทุกคนสามารถใช้บริการโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย หรือค่าสมัครสมาชิกใด ๆ สักรูปี เพราะเขาอยากให้คนรุ่นหลังเข้าถึงความรู้และเจอหนังสือที่พวกเขาต้องการให้ได้มากที่สุด

หนอนหนังสือกลางทุ่งนา

หนังสือ Atomic Habits ของเจมส์ เคลียร์ เคยบอกนักอ่านทุกคนไว้ว่า ‘การออกแบบสภาพแวดล้อมจะเอื้อต่อการสร้างนิสัยที่เราต้องการเป็นได้’ 

เพราะสภาพแวดล้อมคือปัจจัยสำคัญที่ช่วยปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของมนุษย์ เปรียบเสมือนทางลัดที่จะพาเราไปสู่เป้าหมายได้

แต่ไม่ใช่ทุกคนที่ทำแบบนั้นได้ อังเก โกวดาก็เป็นหนึ่งคนที่ต้องใช้ความพยายามเพื่อให้เขาได้มีชีวิตท่ามกลางหนังสือ สิ่งไร้ชีวิตที่มีผลต่อหัวใจของลูกชาวนาที่มีฐานะยากจน 

ตอนเรียนประถม โกวดาต้องเรียนไปด้วย ช่วยพ่อทำงานไปด้วย อีกทั้งค่านิยมของคนในหมู่บ้านที่อาจมองหนังสือเป็นสิ่งไม่จำเป็นสำหรับครอบครัวเกษตรกร ทำให้เขาไม่ได้มีโอกาสอ่านมากเท่าไร

จนเขาเรียนอยู่ชั้นมัธยม แล้วได้พบกับหนังสือที่เปิดโลกใบใหม่ นั่นคืองานเขียนของสวามี วิเวกานันทะ ผู้เผยแพร่ปรัชญาฮินดูสู่โลกตะวันตก รวมถึงชีวประวัติของเหล่านักสู้เพื่ออิสรภาพและผู้นำทางจิตวิญญาณของอินเดีย ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นความรักในการอ่านของโกวดา และจุดประกายให้เด็กหนุ่มคนนี้เริ่มสะสมหนังสือตามที่เขาสนใจ และหากเล่มไหนมีราคาสูงเกินกำลัง โกวดาก็จะขอเงินจากพ่อ แม่ หรือพี่สาว บางครั้งก็ยอมเจียดเงินค่าโรงเรียนอันน้อยนิดไปสมทบเพื่อซื้อหนังสือเล่มใหม่ที่อยากได้ 

คำสอนจากอาจารย์

หลังจากเรียนจบปริญญาตรีแบบภาคค่ำ โกวดาก็ทำงานเป็นพนักงานเก็บค่าโดยสารบนรถเมล์เพื่อเลี้ยงชีพ กระทั่งเวลาล่วงเลยไป 10 เดือน เขาได้พบกับอาจารย์ที่เคยสอนสมัยเรียนโดยบังเอิญ 

อาจารย์ตกใจและเสียดายที่โกวดาไม่ได้เรียนต่อจึงแนะนำให้เขาลาออกแล้วกลับไปเรียนที่วิทยาลัย คำแนะนำของอาจารย์ในวันนั้นทำให้เขาตัดสินใจมุ่งหน้าสู่เส้นทางสายวิชาการอีกครั้ง จึงเลือกเข้าศึกษาต่อในระดับปริญญาโท เอกภาษากันนฑะ ที่วิทยาลัยมหาราชา (Maharaja’s College) รัฐไมซอร์ (Mysore) 

ระหว่างเรียน อาจารย์คนนี้ก็ได้มอบคำสอนที่มีความหมายและเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในชีวิตของอังเก โกวดาว่า 

“อย่าแสวงหาอามิสสินบน จงทำดีต่อเพื่อนบ้าน และหมั่นปลูกฝังนิสัยที่ดี”

คำสอนธรรมดาสามข้อนี้เอง จุดประกายความคิดให้เขากลับมาสะสมหนังสืออีกครั้ง ซึ่งครั้งนี้เขาไม่ได้สะสมตามเรื่องราวที่เขาสนใจ แต่เขาตั้งใจจะสะสมคลังความรู้เหล่านี้ไว้เพื่อแบ่งปันให้กับคนอื่น ๆ ด้วย

เขาเริ่มจากตัดสินใจเข้าร่วมงานประชุมวรรณกรรมภาษากันนฑะตลอด ทำให้เขาได้รับส่วนลดมาซื้อหนังสือในราคาถูกลง แบ่งรายได้จากการเป็นพนักงานโรงงานน้ำตาลถึง 80% มาซื้อหนังสือ วารสาร นิตยสาร และเอกสารวิชาการต่าง ๆ 

และทุ่มเทถึงขนาดที่ว่า เขายอมขายบ้านที่เมืองไมซอร์ และทรัพย์สินส่วนตัวเพื่อนำเงินมาซื้อหนังสือเพิ่มอย่างไม่คิดเสียดาย จากสิบเล่มค่อย ๆ เพิ่มเป็นหลักร้อย และเพิ่มพูนขึ้นเป็นหลักหมื่นเล่มในเวลาต่อมา 

โดยหนังสือของโกวดาที่สะสมไว้ ครอบคลุมความรู้จากศาสตร์หลายแขนง ทั้งวรรณกรรม วิทยาศาสตร์ การเมือง ศาสนา ปรัชญา คณิตศาสตร์ เทคโนโลยี ชีวประวัติของบุคคลสำคัญระดับโลกในรูปแบบฉบับภาษาท้องถิ่นของอินเดียและภาษาต่างประเทศรวมกว่า 20 ภาษา

และยังมีพจนานุกรมมากกว่า 8,000 เล่ม รวมถึงคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์อย่างไบเบิล อัลกุรอาน ภควัทคีตา และงานเขียนของนักปราชญ์เอกอีกมากมายนับไม่ถ้วน

โยคีผู้บำเพ็ญตบะทางปัญญาสู่แลนด์มาร์กแห่งความรู้ที่ไม่สิ้นสุด 

เพียงไม่นาน โกวดาก็สะสมหนังสือได้มากถึง 50,000 เล่ม นับเป็นจำนวนที่มหาศาลสำหรับการสะสมด้วยตัวคนเดียว เขามักจะซื้อหนังสือครั้งละหลาย ๆ เล่ม บางครั้งถึงขั้นใส่ถุงกระสอบกลับมา แล้วเก็บไว้ในหีบ ก่อนจะทยอยนำออกมาจัดเรียงภายหลัง ทว่าปริมาณที่มากเกินไปนี้เองก็เริ่มกลายเป็นปัญหา เมื่อพื้นที่ภายในบ้านไม่เพียงพอสำหรับรองรับหนังสือที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง 

“ช่วงแรกผมเก็บหนังสือไว้ในหีบ [กล่องเหล็กใบใหญ่] จากนั้นก็เริ่มติดชั้นวางหนังสือไว้ทั่วบ้าน แต่พอถึงจุดหนึ่ง มันก็เยอะจนไม่มีที่ว่างเหลือเลย”

อย่างไรก็ตาม วิกฤตพื้นที่ที่ก็คลี่คลายลง เมื่อศรีฮารี โข่เดย์ (Srihari Khoday) นักธุรกิจอุตสาหกรรมสุราผู้มีจิตศรัทธาได้ยื่นมือเข้ามาช่วยสร้างห้องสมุดแห่งใหม่ที่สามารถรองรับหนังสือทั้งหมดของโกวดาได้ 

โกวดาตั้งชื่อห้องสมุดนี้ว่า Pustaka Mane หมายถึง ‘บ้านหนังสือ’ ซึ่งแน่นอนว่าหนังสือทุกเล่มและเอกสารทุกชิ้น ทุกคนสามารถอ่านและยืมได้ฟรี

นอกจากห้องสมุดหลังนี้จะเป็นบ้านของโกวดาที่ใช้เป็นสถานที่เก็บหนังสือหลายล้านเล่มแล้ว ที่นี่ยังอบอวลไปด้วยความฝัน และความอบอุ่นจากคนในครอบครัว เนื่องจากความฝันของโกวดาคงไม่อาจขับเคลื่อนได้เลยหากขาดกำลังใจและความเชื่อมั่นจากภรรยาและลูกชาย 

โดยเฉพาะลูกชายที่คอยช่วยพ่อเป็นบรรณารักษ์ คัดแยกและจัดเรียงหนังสือจากถุงกระสอบให้เข้าที่อย่างเป็นระเบียบ เพื่อให้บ้านและห้องสมุดแห่งนี้ยังคงเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ที่สมบูรณ์ที่สุด

วันนี้ ห้องสมุด Pustaka Mane เปิดเป็นแลนด์มาร์กของโลกตัวอักษรที่ต้องมาสักครั้งในชีวิต เปิดรับคนทุกเพศ ทุกวัย ทุกสัญชาติ ทั้งนักเรียนที่กำลังจะสอบเข้ามหาวิทยาลัย นักวิชาการ อาจารย์มหาวิทยาลัย ผู้พิพากษาชาวอินเดีย รวมถึงนักท่องเที่ยวจากต่างแดนที่มาชมและยืมหนังสือของเขากลับไป 

หากใครอยากได้หนังสือเล่มไหนแล้วหาไม่เจอ แค่เรียกหาเจ้าของอย่างอังเก โกวดา เขาก็พร้อมจะพาคุณไปหาเสน่ห์ที่ถูกซ่อนอยู่ในหนังสือเล่มนั้นทันที 

“มีมหาเศรษฐีผู้ใจบุญ กองทรัสต์ และคนดังหลายคนมาเยี่ยมชมห้องสมุดของผม ถึงแม้พวกเขาจะไม่ได้พูดออกมาตรงๆ แต่ผมดูออกว่าเขาอยากจะได้หนังสือเหล่านี้ไปสะสมเอง ผมเลยต้องคอยกันท่าพวกเขาไว้ ด้วยเหตุผลง่าย ๆ เพียงข้อเดียว คือห้องสมุดแห่งนี้ต้องเป็นสถานที่ที่ทุกคนสามารถเข้าถึงได้ฟรี” อังเก โกวดาเล่า 

เมล็ดพันธุ์จากการอ่านหนังสือเล่มแรกของอังเก โกวดา เติบโตเป็นต้นกล้าที่หยั่งรากลึกและแข็งแรง จนผลิบานเป็นความมุ่งมั่นที่จะรวบรวมคลังปัญญาไว้ให้คนรุ่นต่อไป แม้อายุอานามกำลังจะเข้าสู่วัยเลขแปด แต่เขาก็ยังพร้อมส่งต่อองค์ความรู้ให้ทุกคนได้ค้นพบ เรียนรู้ และพัฒนาให้เกิดประโยชน์ต่อสังคมปัจจุบันและอนาคตให้ได้มากที่สุด

เหมือนที่เขาเคยบอกว่า “หนังสือคือลมหายใจของผม หน้าที่ของผมคือการอนุรักษ์สิ่งนี้ไว้ให้คนรุ่นหลัง”

Once a bus conductor, now a Padma Awardee: Who is Anke Gowda, the man who built India’s largest free library with two-million-books / The Economics Times

The retired Indian factory worker who built a library of two million books / BBC

Karnataka Man, 75, Sold His Property to Build 2-Million-Book Library with Free Access for All / The Logical Indian

Mandya's Anke Gowda awarded Padma Shri for building one of India's largest private libraries / The Times of India

Unsung heroes: One man, 2 million books, meet the Padma Shri recipient behind the world’s largest free access library / The Indian EXPRESS

Padma Shri award to Anke Gowda for his lifelong service to librarianship / Deccan Herald