Marmalade Lane: ถนนเส้นเดียวที่เชื่อมผู้คนจาก 42 ครัวเรือนให้กลายเป็นชุมชน

จะเป็นอย่างไร ถ้าการออกแบบบ้านสามารถพาเรากลับมาเชื่อมโยงกับผู้คนรอบตัว ผ่านช่วงเวลาเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน

นี่คือหลักคิดของ Marmalade Lane ชุมชนขนาด 42 หลังคาเรือนในเมืองแคมบริดจ์ ประเทศอังกฤษ ที่เปิดโอกาสให้เพื่อนบ้านได้พบเจอกันและใช้ชีวิตร่วมกันผ่านถนนเส้นเดียว

ที่นี่ บ้านแต่ละหลังยังคงมอบความเป็นส่วนตัวให้ผู้อยู่อาศัย ขณะเดียวกันก็มีพื้นที่ส่วนกลาง ถนน และกิจกรรมต่าง ๆ ถูกออกแบบขึ้นเพื่อทำให้การพบปะระหว่างผู้คนเกิดขึ้นอย่างเป็นธรรมชาติ

ความสุขอาจเริ่มต้นจากบ้าน แต่ความหมายของการอยู่อาศัยอาจขยายออกไปไกลกว่าพื้นที่ภายในรั้ว เมื่อบ้านกลายเป็นจุดเชื่อมต่อระหว่างผู้คนและชุมชน

ถนนสายผลไม้ที่ถูกสร้างเป็นที่อยู่อาศัย

Marmalade Lane ตั้งอยู่ในย่าน Orchard Park เมืองแคมบริดจ์ ประเทศอังกฤษ

จุดเริ่มต้นของ ‘Marmalade Lane’ เกิดขึ้นท่ามกลางวิกฤตเศรษฐกิจและข้อจำกัดของการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์และถูกแปลงกรรมสิทธิ์ให้ตกเป็นของเมืองแคมบริดจ์ในชื่อ ‘K1’

เดิมพื้นที่ 6 ไร่แห่งนี้อยู่ในแผนแม่บทในการสร้างโครงการบ้านจัดสรร 37 หลังคาเรือน แต่วิกฤตการเงินโลกในปี 2008 ทำให้ต้องพับโปรเจกต์นี้ไป ส่งผลให้บริษัทก่อสร้างถอนตัว ส่วนที่ดินก็ถูกทิ้งไว้

3 ปีผ่านไป สภาเมืองแคมบริดจ์กลับมาทบทวนแผนพัฒนาพื้นที่ใหม่ เขาต้องการยกระดับคุณภาพของพื้นที่ และสนใจการพัฒนาพื้นที่ที่ให้คนเข้ามามีส่วนร่วมอเหมือนกับ ‘Vauban’ ที่เปิดพื้นที่ให้เจ้าของบ้านมาออกแบบบ้านและส่วนหลางด้วยตัวเอง ลดรถยนต์ให้ผู้คนอยู่ด้วยกันอย่างยั่งยืน

จึงเป็นเหตุผลที่ทำให้สภาเมืองฯ จ้าง สตีเฟน ฮิล (Stephen Hill) นักวางผังเมืองและผู้เชี่ยวชาญด้าน การพัฒนาที่อยู่อาศัยแบบมีส่วนร่วมของชุมชน จากบริษัท C2O Futureplanners เข้ามาเป็นที่ปรึกษาและรับผิดชอบแนวคิดการพัฒนาพื้นที่แห่งนี้ 

 

 

 

ถึงอย่างนั้น ด้วยบริบทของเมืองและเป้าหมายที่แตกต่างก็ทำให้สภาเมืองฯ เคาะที่จะพัฒนาที่ดิน 6 ไร่เป็นชุมชนขนาดย่อย 42 หลังคาเรือนที่ออกแบบให้ผู้คนสามารถพบเจอกันได้ในชีวิตประจำวัน ผ่านถนนเพียงเส้นเดียวที่เชื่อมโยงบ้านทุกหลังเข้าด้วยกัน

 

แล้วตั้งชื่อว่า Marmalade Lane เพื่อระลึกถึงประวัติศาสตร์ของการเป็นถนนสายผลไม้และเป็นจุดเริ่มต้นของแบรนด์แยม โดยเฉพาะแยมส้มจากแบรนด์ ‘Chievers’ ที่อยู่มาอย่างยาวนานตั้งแต่ปี 1873 

ส่วน Marmalade Lane เริ่มก่อสร้างราว ๆ ปี 2016  จากความร่วมมือของ K1 Cohousing, TOWN, Trivselhus และ Mole Architects และเปิดให้พักอาศัยในปลายปี 2018 ด้วยแนวคิด ‘Cohousing’ หรือการอยู่อาศัยร่วมกันแบบชุมชน

เมื่อบ้านถูกออกแบบให้ผู้คนใช้ชีวิตร่วมกัน

หลักคิดของ Cohousing คือ การผสานระหว่างความเป็นส่วนตัวและการใช้ชีวิตเพื่อนบ้านอย่างสบายใจ พูดง่าย ๆ คือ ทุกคนยังมีบ้านของตัวเอง ขณะเดียวกันก็มาร่วมสร้างชุมชนไปพร้อมกัน

สำหรับ Marmalade Lane ผู้อยู่อาศับทุกคนจะร่วมกันบริหารชุมชน ตั้งแต่การดูแลพื้นที่ส่วนกลาง การออกกติกา ไปจนถึงการตัดสินใจเรื่องสำคัญของชุมชน ผ่านกระบวนการที่ทุกคนมีส่วนร่วมและพยายามหาฉันทามติไปด้วยกัน

ส่วนเรื่องของพื้นที่ ชุมชน Marmalade Lane แบ่งเป็นอพาร์ตเมนต์ 21 ยูนิตและบ้านอีก 21 ยูนิตขนาด 1-5 ห้องนอน ล้อมรอบสวนส่วนกลางขนาดใหญ่ ซึ่งทุกหลังคาเรือนจะมีสวน ระเบียง หรือชานบ้านตามที่พวกเขาออกแบบเอง 

บ้านหลายหลังหันหน้าเข้ากัน เมื่อเปิดประตูบ้านคุณจะเจอกับถนนเส้นเดียวของชุมชนที่ชื่อว่า Marmalade Lane พื้นที่ปลอดรถยนต์ เนื่องจากรถจะจอดอยู่รอบ ๆ โครงการ ทำให้ถนนเส้นนี้กลายเป็นพื้นที่สำหรับพักผ่อน เดินเล่น และเปิดโอกาสให้เพื่อนบ้านได้พบปะ ใช้ชีวิต และทำความรู้จักกันในแต่ละวัน

มากกว่านั้น ยังมี ‘Common House’ ทำหน้าที่ไม่ต่างจากศาลากลางหมู่บ้านให้ผู้อยู่อาศัยมาใช้เวลาร่วมกัน เพราะภายในประกอบไปด้วย ห้องครัวขนาดใหญ่ ห้องนั่งเล่นพร้อมเตาผิงไม้ พื้นที่ซักผ้าส่วนกลาง ห้องเล่นสำหรับเด็ก ห้องพักผ่อน และพื้นที่ห้องประชุม รวมถึงจัดงาน หรือจะใช้ต้อนรับแขกก็ได้ เพราะที่นี่มีห้องพักสำหรับแขกที่ผู้อยู่อาศัยสามารถจองใช้งานได้ 

ส่วนทิศใต้ของชุมชนจะมีต้นโอ๊กเก่าแก่ตั้งอยู่ในสวนกลางที่กลายเป็นพื้นที่หัวใจชุมชน เปิดพื้นที่สีเขียวให้ผู้ใหญ่มาเจอกัน เด็ก ๆ มาเล่นด้วยกัน ไปจนถึงการแบ่งพื้นที่สำหรับปลูกผักและผลไม้ร่วมกัน มีระบบทำปุ๋ยหมักจากเศษอาหาร และมีพื้นที่จัดการน้ำฝนตามธรรมชาติ เพื่อลดผลกระทบจากน้ำไหลบ่าบนพื้นผิวเมือง

‘โลรา บริล’ (Lora Bril) ผู้อยู่อาศัยใน Marmalade Lane เล่าว่า ความสัมพันธ์อันดีของคนในชุมชนช่วยโอบอุ้มให้เหล่าเพื่อนบ้านร่วมกันสร้างความทรงจำที่ดีและผ่านช่วงเวลาที่ยากลำบากไปด้วยกัน

“ความสนุกสนานเป็นส่วนสำคัญของชุมชน เพราะมันคือสิ่งที่ดึงดูดให้ผู้คนเข้าหากัน และเป็นสิ่งที่ช่วยให้เราผ่านช่วงเวลาที่ยากลำบากได้ในทุกความสัมพันธ์ จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมการออกแบบพื้นที่สำหรับการพบปะสังสรรค์ และการสร้างโอกาสให้ผู้คนได้เจอกันแบบเป็นธรรมชาติในชีวิตประจำวันถึงสำคัญ เพราะ

“ความสัมพันธ์ที่แข็งแกร่งไม่ได้เกิดจากการบังคับให้คนมาพบกัน แต่เกิดจากช่วงเวลาเล็ก ๆ ที่ผู้คนได้ใช้ชีวิตร่วมกันอยู่เสมอ”

จะเห็นว่า Marmalade Lane ไม่ได้ออกแบบพื้นที่ส่วนกลางเพื่อเพิ่มสิ่งอำนวยความสะดวกเท่านั้น แต่ใช้สถาปัตยกรรมเป็นเครื่องมือสร้างความสัมพันธ์ ทำให้การทักทาย การช่วยเหลือ หรือการแบ่งปันกลายเป็นเรื่องธรรมดาในชีวิตประจำวัน 

แชร์ทรัพยากร แชร์พื้นที่ และแชร์ชีวิต

อย่างที่บอกว่าโครงการฯ นี้ปลอดรถยนต์ แต่ถ้าคุณไม่ต้องห่วง เนื่องจาก Marmalade Lane อยู่ใกล้กับป้ายรถเมล์ Cambridgeshire Guided Busway เชื่อมกับเส้นทางจักรยาน ภายในโครงการฯ จึงมีพื้นที่จอดจักรยานและระบบ car share ที่ช่วยลดการครอบครองรถยนต์ส่วนตัว โดยมีรถยนต์ไฟฟ้าสำหรับใช้งานร่วมกัน 

"หัวใจสำคัญของ Cohousing คือการมีพื้นที่ปลอดรถยนต์ เพราะมันกลายเป็นพื้นที่ที่ผู้คนใช้ชีวิตร่วมกัน เด็ก ๆ ได้เล่น ส่วนเพื่อนบ้านก็ได้หยุดพูดคุยกัน" แจน แชดวิก (Jan Chadwick) ผู้อยู่อาศัยบอก

นอกจากนี้ บ้านทุกหลังใน Marmalade Lane ติดตั้งระบบระบายอากาศพร้อมการกู้คืนความร้อน นำอากาศบริสุทธิ์และความร้อนจากอากาศมาหมุนเวียนภายในบ้าน และ ใช้ปั๊มความร้อนจากอากาศ ซึ่งเป็นระบบผลิตพลังงานความร้อนจากพลังงานหมุนเวียน ช่วยให้การทำความร้อนและน้ำร้อนภายในบ้านมีประสิทธิภาพมากขึ้น และลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

ขณะเดียวกันที่นี่ก็ไม่ใช่ชุมชนปิด นักท่องเที่ยวทุกคนสามารถเข้ามาเยี่ยมชมความเป็นอยู่ได้โดยไม่รบกวนผู้พักอาศัยที่กำลังใช้ชีวิตอยู่

ในฐานะหัวหน้าฝ่ายสร้างความร่วมมือกับชุมชนของ TOWN และสมาชิกของ Marmalade Lane ‘ฟรานเซส ไรต์’ การออกแบบพื้นที่สามารถทำให้ผู้คนสร้างความสัมพันธ์กันได้อย่างเป็นธรรมชาติ

"เราหวังว่าความสำเร็จของโครงการนี้จะเป็นแรงผลักดันให้เกิด Marmalade Lane แห่งใหม่ ๆ ทั่วประเทศ เพื่อให้ผู้คนมีทางเลือกในการอยู่อาศัย มอบความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของชุมชนมากกว่าโครงการบ้านจัดสรรทั่วไป"

Marmalade Lane จึงเป็นมากกว่าโครงการที่อยู่อาศัย เพราะทุกองค์ประกอบถูกออกแบบขึ้นเพื่อสร้างความสัมพันธ์ ความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่ง และการใช้ชีวิตร่วมกันของผู้คนในชุมชน

แล้วยังทิ้งคำถามสำคัญไว้ให้เราว่า ในวันที่เมืองเต็มไปด้วยผู้คน เราจะออกแบบพื้นที่อย่างไรให้ผู้คนกลับมาใช้ชีวิตร่วมกันได้อีกครั้ง

 

อ้างอิง

Marmalade Lane / Aeto

Marmalade Lane Cohousing / ARCHITONIC

Marmalade Lane / Marmalade Lane

focus on / pocketsmag

Modus Social Impact Awards: the UK's best new development / RICS

About K1 / cambridge-K1

Marmalade Lane Cambridge’s first cohousing community / TOWN.

Marmalade Lane Cohousing: A resident's perspective / UrbanNous