‘เฮนรี ดาร์เจอร์’ ภารโรงผู้ซ่อนนิยาย 15,000 หน้าไว้ในห้องเช่า ก่อนโลกจะค้นพบอัจฉริยะหลังความตาย

ชายคนหนึ่งใช้เวลาว่างจากงานลงมือเขียนนิยายมหากาพย์สงครามอยู่ตามลำพัง เรื่องราวทั้งหมดร้อยเรียงกลายเป็นต้นฉบับมหากาพย์นิยายแฟนตาซีความยาวนับหมื่นหน้า สงครามระหว่างสองอาณาจักร และเหล่าเด็กหญิงผู้กอบกู้อิสรภาพ 

ทว่าชีวิตจริงของ ‘เฮนรี ดาร์เจอร์’ (Henry Darger) เป็นเพียงภารโรงยากจนผู้โดดเดี่ยวที่ลงมือเขียนนิยาย และสร้างงานศิลปะในห้องเช่ารกรุงรังมานานกว่า 40 ปี ที่แปลกคือ ต้นฉบับของเขาไม่เคยถูกนำออกมาตีพิมพ์ และแทบไม่มีใครล่วงรู้ว่าเขากำลังสร้างผลงานศิลปะ กว่าที่ผลงานเหล่านี้จะถูกค้นพบ และกว่าที่โลกจะขนานนามเขาว่าเป็นนักเขียนและศิลปิน เขาก็ไม่ได้อยู่บนโลกนี้แล้ว

ไอ้เด็กบ้า  

ชีวิตของ ‘เฮนรี โจเซฟ ดาร์เจอร์’ (Henry Joseph Darger) เริ่มต้นขึ้นในปี 1892 เขาเป็นลูกชายของช่างตัดเสื้อร่างกายพิการ กับแม่ที่เสียชีวิตจากภาวะแทรกซ้อนหลังคลอดลูกสาวคนเล็กเมื่อตอนที่ดาร์เจอร์อายุได้ 4 ขวบ ส่วนน้องสาวอีกคนถูกส่งไปให้ครอบครัวอุปถัมภ์รับเลี้ยงตั้งแต่เกิดได้ไม่ถึงหนึ่งเดือน ดาร์เจอร์จึงใช้ชีวิตอยู่กับพ่อตามลำพังในบ้านหลังเล็ก ๆ เขาบันทึกเอาไว้ในหนังสือ ‘The History of My Life’ ว่าพ่อของเขาเป็นคนใจดี มีนิสัยอ่อนโยน ชอบทำแพนเค้กให้กิน ซื้อหนังสือภาพและสมุดระบายสีให้เป็นของขวัญวันคริสต์มาส และใช้หนังสือพิมพ์สอนให้เขาหัดอ่านตั้งแต่ก่อนเข้าโรงเรียน 

เพราะอ่านได้คล่อง ดาร์เจอร์จึงได้เลื่อนขั้นไปเรียนระดับชั้นที่สูงกว่า ในวัยเด็ก เขามักสนใจในประวัติศาสตร์สงครามกลางเมืองอเมริกาและการวาดภาพ แต่ภายใต้ความอัจฉริยะ เขากลับมีปัญหาในการเข้าสังคมและควบคุมพฤติกรรม เขายอมรับว่าตัวเองไม่ชอบเด็กคนอื่น และมีพฤติกรรมก้าวร้าวบ่อยครั้ง ทั้งชกต่อยกับเพื่อน สาดขี้เถ้าใส่ตาเด็กผู้หญิง และใช้มีดพกทำร้ายเด็กอีกคน รวมทั้งหนีเรียน เพราะไม่ชอบแม่ชีที่เป็นครูประจำชั้นที่ชอบดุด่าและลงโทษด้วยการคัดลายมือ 

เมื่ออายุได้ 8 ขวบ สุขภาพของพ่อก็ทรุดโทรม จึงต้องย้ายไปอยู่ที่สถานดูแลผู้สูงอายุเซนต์ออกัสติน ส่วนดาร์เจอร์ถูกส่งไปอยู่ที่ Mission of Our Lady of Mercy สถานสงเคราะห์เด็กชายคาทอลิกในชิคาโก แม้ดาร์เจอร์จะเป็นเด็กฉลาด แต่พฤติกรรมอันแปลกแยก ทำให้เขามักจะถูกเพื่อนล้อเลียนว่าเป็น ‘ไอ้เด็กบ้า’ จนถึงอายุ 12 ปี ดาร์เจอร์ถูกส่งไปยังสถานสงเคราะห์เด็กปัญญาอ่อนแห่งรัฐอิลลินอยส์ เนื่องจากแพทย์ประเมินว่าเขามีอาการวิกลจริต และมีพฤติกรรม ‘ทำร้ายตัวเอง’ (Self-abuse) ซึ่งเป็นคำเลี่ยงในสมัยนั้นที่หมายถึงการมีพฤติกรรมการสำเร็จความใคร่ด้วยตัวเองของเด็กชายที่กำลังเข้าสู่วัยรุ่น 

ที่นั่น เด็กทุกคนต้องถูกใช้แรงงานในฟาร์ม และถูกลงโทษอย่างเข้มงวด จนดาร์เจอร์เรียกว่าเป็น ‘โรงพยาบาลบ้าของเด็ก’ ดาร์เจอร์มักถูกเพื่อนคนอื่นกลั่นแกล้งอยู่บ่อย ๆ เขาอยู่ที่นั่นจนถึงปี 1908 พ่อก็เสียชีวิต ทำให้เขาพยายามหลบหนีออกจากสถานสงเคราะห์ถึงสามครั้ง ครั้งแรกหนีไปถึงชิคาโก แต่ก็ถูกจับได้ ครั้งที่สองหนีไปชั่วคราวก่อนยอมกลับเข้ามาเอง และครั้งสุดท้ายในปี 1909 ดาร์เจอร์หลบหนีจากรัฐอิลลินอยส์ มุ่งหน้ากลับไปยังบ้านเกิดที่ชิคาโกได้สำเร็จ

ภารโรงในห้องเช่า  

ดาร์เจอร์วัย 17 ปีเริ่มต้นชีวิตใหม่ด้วยการสมัครงานเป็นภารโรงที่โรงพยาบาลเซนต์โจเซฟ เขาทำงานหนักถึงกว่า 50 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ทั้งทำความสะอาด ล้างจาน และดูแลอุปกรณ์ภายในโรงพยาบาล ก่อนจะย้ายไปยังโรงพยาบาลในชิคาโกอีกหลายแห่ง จนถึงปี 1917 เขาถูกเกณฑ์เข้ากองทัพสหรัฐฯ ในช่วงสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง แต่ได้รับการปลดประจำการในปี 1918 เนื่องจากปัญหาสายตา ก่อนจะกลับมาทำงานเป็นภารโรงเช่นเดิม 

ดาร์เจอร์ย้ายจากบ้านพักเดิม เข้าพักในห้องเช่าชั้นสามของอาคารเลขที่ 851 ถนนเวสต์เว็บสเตอร์ ย่านลินคอล์นพาร์ก ชิคาโก ในสายตาเพื่อนบ้าน ดาร์เจอร์คือชายหนุ่มนิสัยเก็บตัว ไม่พูดจาสุงสิงกับใคร ชอบสวมเสื้อโค้ตทหารตัวเดิม เป็นชาวคาทอลิกเคร่งครัด เดินทางไปทำพิธีมิสซาที่โบสถ์ทุกวัน และเมื่อมีคนพูดด้วย เขาก็มักจะเบือนหน้าหนี บ้างพูดจางึมงำไม่รู้ความ ไม่ก็บ่นเรื่องสภาพอากาศแล้วเดินจากไป เพื่อนบ้านบางคนเล่าว่าเขามักพูดอยู่ในห้องคนเดียวโดยเลียนเสียงเป็นผู้อื่นราวกับเป็นแขกทั้งที่ไม่มีใครมาเยี่ยม 

ถึงแม้จะอยู่อย่างโดดเดี่ยว แต่เขาก็ยังมี ‘วิลเลียม ชโลเดอร์’ (Whilliam Schloeder) ผู้อพยพชาวลักเซมเบิร์กเป็นเพื่อนสนิท ชโลเดอร์เคยไปเที่ยวสวนสนุก และชักชวนเขาไปเยี่ยมแม่และน้องสาวที่บ้าน แต่หลังจากย้ายบ้านและเสียชีวิตในปี 1959 ดาร์เจอร์ก็ไม่มีเพื่อนสนิทอีกเลย  

ในห้องพักของเขาเต็มไปด้วยวัตถุทางศาสนา ของเล่น ถาดสี หนังสือภาพ ภาพวาด รวมทั้งข้าวของรกรุงรัง ‘นาธาน เลอร์เนอร์’ (Nathan Lerner) เพื่อนบ้านและเจ้าของห้องพักเล่าว่า ดาร์เจอร์ชอบใช้ไม้เท้าคุ้ยหาเศษวัสดุมาเก็บไว้ในห้อง ตั้งแต่ของเล่นชำรุด ขวดยาเปล่า แว่นตาหัก ยางรัดของ ก้อนเชือกที่รวบรวมจากเศษเชือกที่นำมาผูกต่อกัน หรือแม้แต่ก้อนอิฐ รวมทั้งกระดาษใช้แล้ว และภาพที่เก็บสะสมจากสิ่งพิมพ์ที่ถูกทิ้งในกองขยะ

มหากาพย์สงครามที่มีเด็กหญิงเป็นวีรสตรี

ราวปี 1912 ดาร์เจอร์วัย 20 ปีได้นำเอาจินตนาการเกี่ยวกับเด็กหญิง สงคราม และการกดขี่มาสร้างเรื่องราวเป็นนิยาย ‘The Story of the Vivian Girls, in What Is Known as the Realms of the Unreal, of the Glandeco-Angelinnian War Storm, Caused by the Child Slave Rebellion’ โดยเริ่มต้นเขียนด้วยมือก่อนจะหันไปใช้พิมพ์ดีดในปี 1916 และลงมือเขียนอย่างต่อเนื่องจนถึงช่วงปลายทศวรรษ 1930 เมื่อเสร็จสมบูรณ์ ต้นฉบับมีความยาว 15,145 หน้า แบ่งเป็นแฟ้มที่เขาเย็บเข้าเล่มด้วยตัวเองได้ 7 เล่ม ส่วนที่เหลือเป็นกองต้นฉบับที่ยังไม่ได้เข้าเล่ม

‘In the Realms of the Unreal’ ว่าด้วยเรื่องราวของดาวเคราะห์ในจินตนาการที่มีโลกมนุษย์เป็นดวงจันทร์บริวาร ซึ่งกำลังเผชิญมหาสงครามระหว่างสองอาณาจักร ได้แก่แกลนเดลิเนีย (Glandelinia) ฝ่ายผู้รุกรานที่จับเด็กมาเป็นทาส และแอบบีแอนเนีย (Abbieannia) ฝ่ายพันธมิตรชาติคริสเตียนที่ลุกขึ้นต่อต้านการกดขี่และพยายามปลดปล่อยเด็กที่ตกเป็นทาส ตัวเอกของเรื่องคือเด็กหญิงพี่น้องตระกูลวิเวียน (The Vivian Girls) ธิดาของ ‘โรเบิร์ต วิเวียน’ ผู้ปกครองอาณาจักรแอบบีแอนเนียทั้ง 7 คน ได้แก่ ไวโอเลต จอยซ์ เจนนี่ แคตเธอรีน เฮตตี้ เดซี่ และเอวานเจลีน จุดเด่นของนิยายเรื่องนี้คือการกลับตาลปัตรจากโลกจริงที่ผู้ใหญ่กุมชะตากรรมของเด็ก แต่ในนิยาย เด็กหญิงคือวีรสตรีผู้กล้าหาญที่ลุกขึ้นต่อกรกับผู้ใหญ่ซึ่งใช้อำนาจอย่างโหดร้าย

ดาร์เจอร์วางโครงสร้างเรื่องราวไว้อย่างละเอียด ทั้งแผนที่ ธงชาติ รายชื่อนายทหาร และลำดับเหตุการณ์ในสงคราม โดยอาศัยความสนใจในประวัติศาสตร์สงคราม และหยิบยืมองค์ประกอบจากวรรณกรรมที่เขาได้อ่าน ก่อนจะลงเอยด้วยชัยชนะของกองทัพฝ่ายคริสเตียนและพี่น้องตระกูลวิเวียน นอกจากนี้ เขายังนำตัวเอง เพื่อนสนิท และคนรู้จักเข้าไปเป็นตัวละครในนิยาย รวมทั้งตัวละคร ‘แอนนี อารอนเบิร์ก’ เด็กหญิงผู้พลีชีพในเรื่อง ที่มีต้นแบบจากภาพถ่ายของ ‘เอลซี พารูเบก’ (Elsie Paroubek) เด็กหญิงวัย 5 ขวบที่ถูกฆาตกรรมในชิคาโกเมื่อปี 1911 

ดาร์เจอร์ตัดภาพพารูเบกมาจากหนังสือพิมพ์ Chicago Daily News ฉบับวันที่ 9 พฤษภาคม ปี 1911 ก่อนภาพจะสูญหายไป ทำให้เขาทุกข์ใจอย่างหนัก เขาพยายามสวดภาวนาเพื่อให้ได้ภาพกลับคืน และขู่ว่าจะเขียนให้กองทัพคริสเตียนในนิยายพ่ายแพ้หากคำอธิษฐานไม่เป็นผล เขากล่าวโทษว่าพระเจ้ากลั่นแกล้ง ด้วยความโมโห เขาจึงลงมือเขียนตอนจบอีกแบบให้เด็ก ๆ ถูกทรมาน ถูกสังหารอย่างโหดเหี้ยม และลงเอยให้กองทัพฝ่ายคริสเตียนพ่ายแพ้ย่อยยับ

ดาร์เจอร์ยังได้เขียนเรื่องราวของตัวละครชุดเดิมในนิยาย ‘Further Adventures of the Vivian Girls in Chicago’ ในปี 1939 ด้วยลายมือความยาว 8,500 หน้า เล่าเรื่องราวของพี่น้องวิเวียนที่ร่วมมือกันสืบสวนคดีฆาตกรรมที่เกี่ยวข้องกับวิญญาณร้ายและปีศาจซึ่งสิงสู่อยู่ในสิ่งของภายในบ้าน แม้เนื้อหาจะเปลี่ยนจากมหากาพย์สงครามมาเป็นเรื่องสืบสวนและต่อสู้กับสิ่งเหนือธรรมชาติ แต่แก่นของเรื่องยังคงเป็นเด็ก ๆ ที่ต้องเผชิญหน้ากับความชั่วร้ายและช่วยเหลือกันเอง

อัตชีวประวัติในวงล้อมทอร์นาโด

หลังเกษียณจากงานภารโรงในปี 1963 ดาร์เจอร์ได้เริ่มต้นเขียนต้นฉบับอัตชีวประวัติ ‘The History of My Life’ ในปี 1966 ไปจนถึงบั้นปลายชีวิต ต้นฉบับประกอบด้วยสมุดลายมือ 8 เล่ม มีเลขหน้าที่เขียนกำกับไว้รวม 5,084 หน้า แต่ที่แปลกกว่าหนังสืออัตชีวประวัติทั่วไปคือ มีเนื้อหาที่กล่าวถึงประวัติชีวิตของเขาจริง ๆ เพียง 206 หน้าเท่านั้น หนังสือเริ่มต้นด้วยบทนำ ‘Descriptions from the Holy Bible’ ความยาว 37 หน้า เป็นอรรถาธิบายจำนวนบทและเนื้อหาในคัมภีร์ไบเบิล ก่อนเข้าสู่ส่วนอัตชีวประวัติที่เล่าเรื่องชีวิตของเขาตั้งแต่วัยเด็กจนถึงวัยผู้ใหญ่ โดยไม่มีการกล่าวถึงผลงานศิลปะและผลงานเขียนที่เขาสร้างขึ้น  

จากนั้นจึงเข้าสู่ ‘A Fictional Story of a Huge Twister Called Sweetie Pie’ ซึ่งเป็นเรื่องแต่งเกี่ยวกับภัยพิบัติพายุทอร์นาโดขนาดมหึมาชื่อสวีตตี้พาย (Sweetie Pie) ความยาวเกือบ 5,000 หน้า ที่ถูกแบ่งออกเป็นสามช่วง ได้แก่ ‘The Maelstrom’ เล่าเรื่องผ่านตัวละครเฮนรีในวัย 15 ปี และคำให้การของพยานสมมติที่ได้รับผลกระทบจากพายุ ‘The Inferno’ ว่าด้วยเหตุไฟไหม้ทุ่งข้าวสาลีและการรับมือกับภัยพิบัติ และ ‘Sweetie Pie’ ซึ่งบรรยายถึงพายุทอร์นาโดที่มีรูปร่างประหลาดคล้ายศีรษะเด็กหญิงกำลังถูกรัดคอด้วยแขนคล้ายก้อนเมฆ โดยมีลิ้นยื่นออกมาเป็นกรวยพายุ

สิ่งที่โดดเด่นในงานเขียนชุดนี้คือ ดาร์เจอร์ไม่ได้บรรยายภัยพิบัติผ่านผู้เล่าเรื่องเพียงคนเดียว แต่ยังสร้างเอกสารสมมติขึ้นมาประกอบ ทั้งรายงานความเสียหาย คำให้การของผู้เห็นเหตุการณ์ การอภิปรายของคณะผู้เชี่ยวชาญ และบันทึกการพิจารณาคดี จนมีลักษณะคล้ายแฟ้มรวบรวมหลักฐานจากเหตุการณ์จริง ขณะเดียวกันเขายังจดบันทึกสภาพอากาศอย่างต่อเนื่องในสมุด 6 เล่ม ระหว่างปี 1957–1967 ทั้งอุณหภูมิ ฝน หิมะ และพายุที่พบเห็นเพื่อใช้อ้างอิงด้วย

ภาพสงคราม กับเด็กหญิงที่มีอวัยวะเพศชาย

นอกจากนิยาย ดาร์เจอร์ยังใช้เวลาหลายสิบปีสร้างสรรค์ภาพวาด ผลงานที่ยังหลงเหลือมีประมาณ 300 ชิ้น ประกอบไปด้วยภาพสีน้ำ ภาพดินสอ และภาพคอลลาจ ส่วนใหญ่เป็นภาพขนาดยาวที่นำกระดาษหลายแผ่นมาต่อกัน บางภาพวาดไว้ทั้งด้านหน้าและด้านหลัง ดาร์เจอร์เรียนรู้การสร้างงานศิลปะด้วยตัวเองโดยนำภาพจากหนังสือพิมพ์ นิตยสาร หนังสือการ์ตูน และสมุดระบายสีมาลอกลายด้วยกระดาษคาร์บอน ก่อนตัดแปะ วาดทับ เติมสี หรือปรับองค์ประกอบใหม่ รวมทั้งนำภาพไปย่อหรือขยายขนาดที่ร้านถ่ายภาพ ก่อนจะเก็บภาพต้นแบบและฟิล์มเนกาทีฟไว้ในซอง พร้อมบันทึกการใช้งานรูปนั้นๆ อย่างเป็นระบบ

หนึ่งในผลงานที่มีชื่อเสียงคือ ‘The Battle of Calverhine’ ภาพคอลลาจฉากสงครามขนาดยาวเกือบ 3 เมตรที่สร้างจากภาพทหารจำนวนมากที่ตัดมาจากสิ่งพิมพ์และนำมาระบายสีเพิ่มเติมจนกลายเป็นฉากการรบขนาดใหญ่ นอกจากนี้ ผลงานจำนวนมากยังถ่ายทอดเหตุการณ์จากนิยาย ‘In the Realms of the Unreal’ ทั้งภาพสงคราม การจับเด็กเป็นเชลย และการหลบหนีจากกองทัพศัตรู 

องค์ประกอบอันเป็นเอกลักษณ์ในงานศิลปะของดาร์เจอร์คือการใช้องค์ประกอบที่มีสีสันสดใสของทุ่งหญ้า ป่าไม้ ดอกไม้ ท้องฟ้า และเครื่องแต่งกาย สร้างบรรยากาศคล้ายภาพประกอบหนังสือเด็ก ตัดกับเนื้อหาที่เต็มไปด้วยความรุนแรง สงคราม การทรมาน และการสังหาร ตัวละครเด็กหญิงในภาพวาดของเขามีบทบาทหลากหลาย ตั้งแต่เหยื่อที่ถูกกดขี่ ผู้หลบหนีเอาชีวิตรอด ไปจนถึงวีรสตรีที่ถืออาวุธลุกขึ้นต่อสู้กับผู้ใหญ่ 

อีกองค์ประกอบที่มักปรากฏซ้ำในผลงานของเขาคือ ภาพของเด็กหญิงที่ถูกวาดให้มีอวัยวะเพศชาย ทั้งที่ยังมีรูปลักษณ์เป็นเด็กหญิง ซึ่งถูกนำไปตีความหลายแนวทาง ทั้งการท้าทายเส้นแบ่งระหว่างเพศและวัย การเชื่อมโยงกับประสบการณ์วัยเด็กและบาดแผลทางจิตใจของดาร์เจอร์ ตลอดจนเป็นสัญลักษณ์ของความไร้เดียงสา ไร้อำนาจของเด็กที่ตกเป็นเหยื่อความรุนแรงในสังคม โดยที่ดาร์เจอร์ไม่เคยอธิบายเจตนาของภาพเหล่านี้ไว้อย่างชัดเจน

มันสายไปแล้ว...

ดาร์เจอร์อยู่ในห้องเช่าห้องเดิมอันเป็นที่พำนัก ห้องทำงานศิลปะและงานเขียนมาตลอดระยะเวลา 40 ปี พื้นที่ทุกตารางนิ้วในห้องเล็ก ๆ ของเขาเต็มไปด้วยงานศิลปะ ต้นฉบับ หนังสือ และข้าวของที่เก็บสะสม กองสูงตั้งแต่พื้นจรดเพดานจนเหลือเพียงทางเดินแคบ ๆ ดาร์เจอร์ยังคงเป็นชายชราเก็บตัวที่ไม่พูดคุยกับใคร ไม่เคยมีแขกมาเยี่ยม ทุกวัน เขายังคงตื่นแต่เช้าเพื่อออกไปกินอาหารและร่วมพิธีมิสซา ก่อนจะเดินไปตามตรอกซอกซอยเพื่อคุ้ยหาสิ่งของตามกองขยะเป็นประจำ 

แม้จะใช้ชีวิตอย่างโดดเดี่ยว แต่ดาร์เจอร์ก็เคยมีความปรารถนาที่จะรับเด็กหญิงมาเลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรม แต่ก็ไม่ประสบความสำเร็จ รวมทั้งมีความคิดอยากจะเลี้ยงสัตว์ ‘เคียวโกะ เลอร์เนอร์’ (Kiyoko Lerner) ภรรยาของนาธานเล่าว่า เธอเคยเลี้ยงสุนัขชื่อยูกิ ดาร์เจอร์มักจะนำเศษเนื้อจากอาหารมาให้กินจนมันจดจำได้ และกระโดดเข้ามาเลียจมูกอย่างเป็นมิตร เธอสังเกตเห็นรอยยิ้มบนใบหน้าของชายชราที่กำลังเล่นกับสุนัข จนวันหนึ่งเขาก็ถามเธอว่า การเลี้ยงสุนัขต้องใช้เงินเดือนละเท่าไร จนเมื่อเธอตอบว่าประมาณ 10 เหรียญ ดาร์เจอร์ก็พลันส่ายหน้าพร้อมบอกว่ามันแพงเกินไปสำหรับเขา 

หลังเกษียณจากงานที่โรงพยาบาลในปี 1963 เนื่องจากอาการเจ็บขา ดาร์เจอร์ใช้เวลาส่วนใหญ่เขียนต้นฉบับ ‘The History of My Life’ และสร้างสรรค์งานศิลปะต่อไป จนกระทั่งปี 1969 เขาประสบอุบัติเหตุถูกรถยนต์ชน ได้รับบาดเจ็บบริเวณขาซ้ายและสะโพก ทำให้เดินและขึ้นบันไดไปยังห้องพักที่อยู่ชั้น 3 ได้ลำบาก เดือนธันวาคม ปี 1972 เขาจึงขอให้นาธานช่วยจัดหาสถานดูแลผู้สูงอายุ ก่อนย้ายไปอยู่ที่สถานดูแลผู้สูงอายุเซนต์ออกัสติน สถานที่เดียวกับที่บิดาของเขาเคยใช้ชีวิตในช่วงบั้นปลาย โดยมีเพียงเสื้อผ้า หมวก และเสื้อโค้ตทหารตัวเก่าที่สวมใส่เป็นประจำติดตัวไปด้วยเท่านั้น

ส่วนข้าวของและผลงานทั้งหมดถูกทิ้งไว้ในห้องตามเดิม นาธานจึงขอให้ ‘เดวิด เบิร์กลันด์’ (David Berglund) ผู้เช่ารายหนึ่งช่วยเคลียร์ห้อง หลังขนเศษขยะออกไปได้ 2 เที่ยวรถบรรทุก เบิร์กลันด์ก็พบต้นฉบับนิยาย ภาพวาด และเอกสารจำนวนมหาศาลที่ดาร์เจอร์เก็บซ่อนไว้ตลอดชีวิต 

หลังย้ายเข้าสถานดูแลผู้สูงอายุ ดาร์เจอร์ก็ยิ่งแยกตัวออกจากโลกภายนอกยิ่งกว่าเดิม นาธานเล่าว่าเมื่อไปเยี่ยม เขามักพบชายชรานั่งนิ่งอยู่ตามมุมห้อง และแทบไม่ตอบสนองต่อคนรอบข้าง เบิร์กลันด์ได้บันทึกไว้ในจดหมายที่เขียนขึ้นในปี 1999 ว่า เมื่อเขาไปเยี่ยมดาร์เจอร์ และบอกเล่าเรื่องการค้นพบผลงานของเขาให้ฟัง ชายชรากลับตอบกลับเพียงสั้น ๆ ว่า

“มันสายไปแล้ว... มันกลายเป็นของคุณเลอร์เนอร์ไปแล้ว”

ศิลปินนอกขนบ และผู้พิทักษ์เด็ก ๆ 

สี่เดือนหลังย้ายไปอยู่ในสถานดูแลผู้สูงอายุ ดาร์เจอร์จากไปอย่างสงบเพียงหนึ่งวันหลังวันเกิดครบรอบ 81 ปี โดยไม่ได้ทำพินัยกรรมทิ้งไว้ มรดกของเขามีเพียงต้นฉบับงานเขียนและภาพวาดจำนวนมากในห้องพัก โดยมีนาธานและเคียวโกะเป็นผู้เก็บรักษา และนำออกมาเผยแพร่ครั้งแรกที่ Hyde Park Art Center ในชิคาโกในปี 1977 หลังจากนั้น ผลงานของดาร์เจอร์ก็ได้รับความสนใจในระดับนานาชาติ มีการจัดนิทรรศการในหลายประเทศ ผลงานของเขาได้รับการจัดเก็บในพิพิธภัณฑ์สำคัญระดับโลก อาทิ Museum of Modern Art (MoMA), Art Institute of Chicago และ Smithsonian American Art Museum   

ปัจจุบัน ต้นฉบับและลิขสิทธิ์มูลค่ามหาศาลของดาร์เจอร์ยังเป็นข้อพิพาทระหว่างเคียวโกะ กับญาติห่าง ๆ ในฐานะทายาทผู้ดูแลกองมรดก โดยเรียกร้องสิทธิครอบครองต้นฉบับ ภาพวาด รวมถึงลิขสิทธิ์ที่เกี่ยวข้อง ขณะที่เคียวโกะยืนยันว่าดาร์เจอร์ได้มอบผลงานทั้งหมดให้นาธานก่อนย้ายออกจากห้องเช่า ศาลรัฐบาลกลางของรัฐอิลลินอยส์กำหนดวันพิจารณาคดีอีกครั้งในวันที่ 8 มีนาคม ปี 2027 เพื่อหาข้อยุติว่าใครเป็นผู้มีสิทธิครอบครองมรดกที่ดาร์เจอร์ใช้เวลาทั้งชีวิตสร้างขึ้น

จากอดีตภารโรงผู้ยากจนและโดดเดี่ยว ดาร์เจอร์ได้รับการยอมรับในฐานะหนึ่งในศิลปินคนสำคัญของกลุ่มศิลปะนอกขนบ (Outsider Art) หรือศิลปะที่สร้างขึ้นโดยผู้ที่เรียนรู้การสร้างศิลปะด้วยตัวเอง และไม่ได้อยู่ในวงการศิลปะกระแสหลัก ผลงานและกระบวนการสร้างสรรค์ที่ไม่เหมือนใครของเขายังมีอิทธิพลและเป็นแรงบันดาลใจในผลงานศิลปะและวรรณกรรมอีกนับไม่ถ้วนมาจนถึงปัจจุบัน ซึ่งทั้งหมดเกิดขึ้นหลังจากที่เขาได้ลาจากโลกนี้ไปแล้ว

หลังจากเสียชีวิต ร่างของดาร์เจอร์ถูกฝังอยู่ในหลุมศพอนาถาที่สุสาน All Saints Cemetery ภายหลังในปี 1996 นาธานได้จัดทำป้ายหลุมศพใหม่ ที่จารึกคำว่า ‘ศิลปิน’ และ ‘ผู้พิทักษ์เด็ก ๆ’ ไว้บนป้าย เพื่อสื่อถึงการเป็นผู้ปกป้องเด็กจากการถูกกดขี่ ผ่านผลงานของเขาที่อุทิศทั้งชีวิตเพื่อสร้างโลกแห่งจินตนาการขึ้นมา 

โลกที่เด็ก ๆ ไม่จำเป็นต้องยอมจำนนต่ออำนาจและความโหดร้ายของผู้ใหญ่เสมอไป

 

เรื่อง: ประภาส อยู่เย็น 

 

อ้างอิง: 

     In the Realms of the Unreal: The Mystery of Henry Darger. กำกับโดย Jessica Yu, แสดงโดย Larry Pine และ Dakota Fanning, Diorama Films, Independent Television Service และ Wellspring Media, 2004. YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=vjCS_u3Sgpg. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

     “Henry Darger.” Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Darger. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

     “In the Realms of the Unreal.” Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/In_the_Realms_of_the_Unreal. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

     “Biography.” Henry Darger, https://officialhenrydarger.com/about/. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

     “Influences.” Henry Darger, https://officialhenrydarger.com/about/influences.html. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

     “Recollections.” Henry Darger, https://officialhenrydarger.com/about/recollections.html. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

     “Darger Timeline.” Intuit Art Museum, https://art.org/darger-timeline. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

     “Henry Darger.” The Museum of Modern Art, https://www.moma.org/artists/28600-henry-darger. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

     “Henry Darger: The Room Revealed.” Intuit Art Museum, https://art.org/exhibitions/henry-darger. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

     “Henry Darger.” Encyclopaedia Britannica, https://www.britannica.com/biography/Henry-Darger. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

     “Henry Darger: The Certainties of War.” American Folk Art Museum, https://folkartmuseum.org/exhibitions/henry-darger-the-certainties-of-war/. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

     “Henry Darger.” Interesting Ideas, http://www.interestingideas.com/out/darger2.htm. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

13. “Henry Darger.” The New York Times, 14 พ.ค. 2010, https://www.nytimes.com/2010/05/14/arts/design/14darger.html. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

14. Johnson, Sam. “Henry Darger: In the Realms of the Unreal.” AnOther, 24 ส.ค. 2015, https://www.anothermag.com/art-photography/7701/henry-darger-in-the-realms-of-the-unreal. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

15. Saltz, Jerry. “Henry Darger.” Artnet, https://www.artnet.com/Magazine/features/saltz/saltz1-2-02.asp. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

16. McNett, Gavin. “Henry Darger: In the Realms of the Unreal.” Salon, 23 ก.ค. 2002, https://www.salon.com/2002/07/23/darger/. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

17. “Henry Darger.” Forbes, 25 เม.ย. 2005, https://www.forbes.com/forbes/2005/0425/115.html. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.

18. “An Introduction to Outsider Artist Henry Darger.” Open Culture, ก.พ. 2026, https://www.openculture.com/2026/02/an-introduction-to-outsider-artist-henry-darger.html. สืบค้นเมื่อ 11 พ.ย. 2569.