Tokyo Godfathers : ค่ำคืนวัน ‘ปีใหม่’ ที่มอบ ‘ชีวิตใหม่’ ให้กับคนไร้บ้าน ณ กรุงโตเกียว

 

แก่นแท้ของปีใหม่ อาจไม่ใช่การเริ่มต้นที่สมบูรณ์แบบ
หากแต่คือความกล้าที่จะก้าวเดินต่อไปอีกครั้ง

 

เมื่อลมหนาวเวียนมาบรรจบกันอีกครั้งในวันสิ้นปี เป็นราตรีที่หลายคนมักเฉลิมฉลอง อธิษฐานขอพรกับวันปีใหม่ที่กำลังจะมาถึง ให้จงนำพาสิ่ง ‘ใหม่’ ที่ดีเข้ามาในชีวิต 

หลายคนเตรียมสิ่งพิเศษเพื่อต้อนรับคืนในวันปีใหม่ ทั้งอาหาร สถานที่ หรือคนสำคัญ บ้างก็เห็นว่ามันเป็นเพียงค่ำคืนธรรมดาที่เจอกันทุกปี 

คืนปีใหม่ในกรุง ‘โตเกียว’ คือคืนแห่งการเฉลิมฉลอง แต่สำหรับ ‘คนไร้บ้าน’ สามคน มันคือคืนที่ต้องดิ้นรนเอาชีวิตรอดท่ามกลางความหนาวเหน็บ และในคืนนั้นเอง พวกเขาได้พบเจอกับของขวัญที่ถูกทอดทิ้ง 

ปีใหม่ หากเป็นภาพในจินตนาการ ก็คงนึกถึงแสงสีที่ตระการตา ลมหนาวที่ดูอุ่นใจ แต่สำหรับคนไร้บ้านกลุ่มนี้ ‘จิน’ (Gin) คนขี้เมาที่เต็มไปด้วยความเสียใจ ‘ฮานะ’ (Hana) หญิงข้ามเพศที่ถูกสังคมปฏิเสธ และ ‘มิยูกิ’ (Miyuki) เด็กวัยรุ่นที่หนีออกจากบ้าน พวกเขาสามคนนี้กลับอยู่ในโลกที่หมองหม่น ไม่ใช่โลกที่เปล่งประกายอย่างค่ำคืนปีใหม่

Tokyo Godfathers ของ ‘ซาโตชิ คง’ (Satoshi Kon) ไม่ได้เป็นอนิเมชั่นคริสต์มาสในความหมายแบบหนังอบอุ่นทั่วไป มันไม่มีของขวัญที่ห่อด้วยริบบิ้น ไม่มีอาหารอันเลิศรส หรือแม้แต่ครอบครัวที่อบอุ่น หนังเรื่องนี้แสดงให้เห็นถึง ‘ความเป็นจริง’ ของโลกใบนี้ เมื่อชีวิตไม่ได้เป็นไปตามที่หวัง เมื่อความโหดร้ายข้างถนนเป็นสิ่งที่ต้องพบเจอในทุกๆวัน

แต่ทว่าในความมืดนั้น หากคุณตั้งใจมองหาช่องแสงเล็กๆ ที่ซ่อนอยู่ คุณอาจเจอสิ่งที่มีคุณค่ามากกว่าอาหารอันเลิศรส หรือสถานที่หรูหรา

นี่คือเรื่องราวของคนสามคนที่ไม่มีอะไร ‘แต่เลือกที่จะให้’ และการให้โดยไม่หวังสิ่งตอบแทนนั้น อาจกลายเป็นบทเรียนที่สำคัญที่สุดในชีวิต

คนที่ถูกมองข้าม ณ กรุงโตเกียว

เมื่อพูดถึง ‘คนไร้บ้าน’ สิ่งที่ผุดขึ้นมาในหัวมักจะเป็นภาพเดียวกัน เสื้อผ้าที่ดูสกปรก หน้าผมที่ไม่ได้ดูแล หากมองเพียงผิวเผิน คนเหล่านี้ก็ถูกตัดสินและเหมารวมไปแล้ว

แต่ Tokyo Godfathers ได้บอกกับผู้ชมว่า ภายใต้ป้ายกำกับของ ‘คนไร้บ้าน’ นั้น มันมีเบื้องหลังที่แตกต่างกันสิ้นเชิง ทุกคนต่างมีเรื่องราวเป็นของตนเอง

จิน เคยเป็นคนมีครอบครัว มีลูกสาว มีอาชีพ แต่การพนันทำลายทุกอย่าง เขาเริ่มไม่มีระเบียบ เก็บเงินไม่ได้ เป็นพ่อที่ไม่เอาไหน จึงตัดสินใจทิ้งภาระไว้เบื้องหลัง ตอนนี้เขากลายเป็นคนขี้เมาที่เต็มไปด้วยความเสียใจ มิหนำซ้ำยังไม่มีความ ‘กล้า’ ที่จะกลับไปเผชิญหน้ากับอดีต การเก็บเงินหนึ่งก้อน มาอย่างยากลำบากคือความหวังสุดท้ายของเขาที่จะกลับไปชดเชยกับลูกสาว

ฮานะ กำพร้าพ่อแม่ตั้งแต่เด็ก เติบโตขึ้นกับครอบครัวบุญธรรม เป็นเพศที่สาม เคยทำงานในคลับแห่งหนึ่งแล้วทะเลาะวิวาทกับลูกค้า เลยหนีหน้า ไม่กล้าพบเจ้าของอีก กลายเป็นคนไร้บ้านหลังจากแฟนหนุ่มที่เคยอาศัยอยู่ด้วยเสียชีวิต เธอเคยฝันอยากเป็นแม่ แต่สังคมไม่เคยให้โอกาส

มิยูกิ เป็นเด็กวัยรุ่นที่หนีออกจากบ้านหลังทะเลาะกับพ่อ เธอยังเด็กเกินไปที่จะเป็นคนไร้บ้าน แต่ความผิดพลาดครั้งเดียวที่เธอเผลอใช้มีดทำร้ายพ่อระหว่างการทะเลาะกันอย่างรุนแรง เป็นเหตุผลที่เธอเลือกจะหนีออกจากบ้าน

คนละเหตุผล คนละอดีต คนละบาดแผล แต่เมื่อนั่งข้างกันบนถนน สังคมก็เหมารวมเป็นแค่ ‘คนไร้บ้าน’ เพียงเพราะเสื้อผ้าและรูปร่างหน้าตา

แต่อนิเมชั่นยังแสดงให้เห็นว่า สิ่งที่แย่กว่าการเป็นคนไร้บ้านคือการเป็นคนที่ ‘ไร้ความหวัง’ การใช้ชีวิตไปแบบไร้จุดหมายไม่ก่อให้เกิดผลดี ถึงแม้จะมีอดีตที่โหดร้ายขนาดฝังรากลึกในจิตใจ แต่มันจะเป็นอย่างไรถ้าคุณกล้าเผชิญหน้ามันอีกครั้ง โดยไม่สนใจว่า ‘ผลลัพธ์’ จะออกมาดีหรือไม่

มีฉากหนึ่งที่พวกเขาช่วยชายคนหนึ่งที่รถเสีย ปรากฏว่าชายคนนั้นเป็นคนใหญ่คนโต เขาขอบคุณด้วยการเชิญพวกเขาไปงานเลี้ยงหรูหรา มีอาหารดี ๆ แสงไฟสวยงาม ผู้คนแต่งตัวเรียบร้อย

แต่แทนที่จะรู้สึกดีใจ แทนที่ความหิวโซที่อดกลั้นมาจะได้ระบาย พวกเขากลับรู้สึกอึดอัด แปลกแยก ทำตัวไม่ถูก เหมือนคนที่เข้าไปในโลกที่ไม่ใช่ของตัวเอง ทั้งที่ก็เป็นมนุษย์เหมือนกัน

เมื่องานจบ พวกเขาก็ต้องกลับสู่ข้างถนนที่หนาวเย็น เหมือนไม่มีอะไรเปลี่ยน แสงสว่างของคนกลุ่มนั้นไม่ได้ทำให้ชีวิตพวกเขาอบอุ่นขึ้น มันเหมือนตอกย้ำว่าพวกเขาไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของที่นั่น ความเมตตาของคนรวยเป็นเพียงชั่วคราว เป็นท่าทางที่สวยงาม แต่ไม่ได้เปลี่ยนอะไรจริง ๆ

โตเกียวใน Tokyo Godfathers ไม่ได้โหดร้ายด้วยการทำร้ายโดยตรง แต่มันโหดร้ายด้วยการทำเหมือนไม่มอง คนไร้บ้านไม่ได้ถูกขับไล่แต่พวกเขากลับถูกเมิน ถูกทำให้หายไปจากสายตา ความเมตตาที่เกิดขึ้นเป็นครั้งคราวช่วยให้ผู้ให้รู้สึกดี แต่ไม่ได้ทำให้ผู้รับกลับไปมีที่ยืนในเมืองแต่อย่างใด เมืองใหญ่จึงเต็มไปด้วยการช่วยเหลือที่ไม่แตะโครงสร้าง และเมื่อไม่แตะโครงสร้าง มันก็ไม่เปลี่ยนอะไรเลย

 

ครอบครัวที่สร้างขึ้นเอง

 

แต่ถึงในคืนที่มืดที่สุด พวกเขาก็มีกันและกัน

 

จิน ฮานะ และมิยูกิ มีความสนิทกันในแบบที่พิเศษ การทะเลาะกัน บ่นกัน ตำหนิกันอย่างไม่อายปาก มันก็อาจเป็นเครื่องช่วงเร่งความสัมพันธ์ อาจเป็นเพราะการไม่ต้องเกรงใจกันเหมือนครอบครัวปกติก็ว่าได้ แต่ถึงจะโกรธกันเพียงใด พวกเขาก็ยังดูแลกันตลอด แบ่งปันอาหารที่หามาได้ แบ่งปันความอบอุ่นเล็กๆ น้อยๆ แม้จะมีปากเสียงกันตลอดก็ตาม ‘พวกเขาไม่ได้ขอหรือรอให้ใครมาช่วย เพราะรู้ดีว่าไม่มีใครจะมา’

ครอบครัวใน Tokyo Godfathers ไม่ได้เกิดจากความพร้อม แต่มันเกิดจากความจำเป็น เมื่อรัฐไม่ช่วยและสังคมไม่เห็น สิ่งเดียวที่เหลืออยู่คือคนที่ยังเลือกไม่ทิ้งกัน

นี่คือแสงสว่างเล็กๆ ที่พวกเขาสร้างขึ้นเอง ไม่ได้มาจากปาฏิหาริย์ ไม่ได้มาจากความเมตตาของคนรวย แต่มาจากการเลือกที่จะไม่ทิ้งกัน แม้เมื่อโลกทิ้งพวกเขาไปแล้ว

 

“No man is an island, after all.”

 

และนั่นคือเหตุผลเมื่อถึงจุดการตัดสินใจครั้งสำคัญ ทำไมเมื่อพวกเขาเจอ ‘เด็กทารก’ ที่ถูกทิ้งในกองขยะพวกเขาจึงเลือกที่จะไม่ทิ้งเด็ก 

 

การให้ที่ทำให้ชีวิตมีคุณค่า

 

“Even a homeless teenage runaway needs a Christmas present.”

 

ถึงจะเป็นเด็กวัยรุ่นไร้บ้านที่หนีมา ก็ยังควรมี ‘ของขวัญ’ วันคริสต์มาส เหมือนบอกว่าไม่ว่าจะเป็นใคร อยู่ในช่วงที่ตกต่ำแค่ไหน ก็ควรมีของขวัญ เพราะพวกเขารู้ว่ามันรู้สึกอย่างไร ของการถูกทิ้ง ไม่มีใครและการถูกโลกมองข้าม

การ ‘ให้’ ของคนไร้บ้านในเรื่องนี้ไม่ใช่ความดีงามเชิงศีลธรรม แต่มันคือการปฏิเสธนิยามคุณค่าของสังคมที่วัดคนจากสิ่งที่เขามี ไม่ใช่สิ่งที่เขาเป็น ในโลกที่มองว่าคนจนเป็นเพียงแค่ ‘ผู้รับ’ การที่พวกเขายังเลือกจะให้ จึงกลายเป็นการต่อต้านอย่างเงียบ ๆ ต่อระบบที่ตัดสินคุณค่าความเป็นมนุษย์ด้วยฐานะทางเศรษฐกิจ

ของขวัญสามารถเป็นได้หลายอย่าง ไม่ได้กำหนดตายตัวว่าต้องเป็นสิ่งของ ในเรื่องนี้ ของขวัญของคนไร้บ้านสามคนที่ได้รับในค่ำคืนวันปีใหม่คือ ‘เด็กทารก’

เป็นของขวัญที่น่าประหลาด คู่รักหลายคู่พร้อมที่จะมีเด็กเป็นของตนเอง ฝันถึงภาพครอบครัวอันอบอุ่น แต่ทำไมเด็กคนนี้ถึงกลายเป็นสิ่งที่ไม่มีใครสนใจ

พวกเขาเจอเด็กทารกในกองขยะโดยบังเอิญ ท่ามกลางความหิวโหยและไม่มีที่ไป เหมือนฟ้าประทานพรและกลั่นแกล้งในเวลาเดียวกัน ทั้งที่พวกเขาก็แทบไม่มีอะไรเป็นของตัวเอง บ้านก็อาศัยข้างถนน อาหารก็ต้องดิ้นรนไปวันต่อวัน

แต่พวกเขาเลือกที่จะไม่ทิ้งเด็ก อีกทั้งยังจะตามหาครอบครัวของเด็กเองอีกด้วย

การดูแลเด็กไม่ได้ทำให้ชีวิตพวกเขาง่ายขึ้น มันยากขึ้นด้วยซ้ำ ต้องหาอาหาร หานม ผ้าอ้อม หาที่อบอุ่น ต้องปกป้องเด็กจากความหนาวและอันตราย ทั้งที่ตัวเองก็แทบไม่รอด

พวกเขาตั้งชื่อให้เด็กว่า ‘คิโยโกะ’ (Kiyoko) แปลว่า ‘เด็กที่บริสุทธิ์’

 

สิ่งที่ได้กลับมา

แต่สิ่งที่น่าอัศจรรย์คือ การดูแลเด็กทำให้พวกเขา ‘ได้รับ’ บางอย่างกลับมาบางอย่างที่คิดว่าตัวเองสูญเสียไปนานแล้ว นั่นคือ ‘คุณค่า’ ของการใช้ชีวิต

ฮานะกล่าวไว้ว่า “I don't want her shunted from one foster home to another without one memory of being loved.”

สิ่งที่พวกเขาให้เด็กได้ ไม่ใช่เงิน ไม่ใช่บ้านหรูหรา ไม่ใช่อนาคตที่สดใส แต่เป็น 'ความทรงจำของการถูกรัก' แม้เพียงชั่วคราว สิ่งนี้คือทุกอย่างที่พวกเขามี และพวกเขายินดีให้

 

“ถึงค่ำคืนวันปีใหม่จะไม่ได้รับของขวัญ
แต่พวกเขาเองที่เป็นของขวัญให้กับเด็ก”

 

จิน เริ่มมีความหวัง มีเป้าหมายในชีวิตกลับมาเพราะการได้ตั้งใจหาพ่อแม่ของเด็ก จนกระทั่งระหว่างทางเขาเริ่มกล้าเผชิญหน้ากับอดีตของตัวเอง 

เมื่อ ฮานะ ป่วยหนัก จิน ต้องเลือก เพราะเขามีเงินก้อนสุดท้ายที่เก็บมาหลายเดือนตั้งใจจะเอาไปให้ลูกสาวเป็นของขวัญ เป็นความหวังสุดท้ายที่จะชดเชยอดีต

แต่ตอนนี้ ฮานะ ต้องการเขา 

จิน ลังเล เพราะเงินนี้คือทุกอย่างของเขา เป็นสัญลักษณ์ของความตั้งใจจะแก้ไขอดีตกับลูกสาว แต่เขาเลือก ฮานะ ไม่ใช่เพราะเขาไม่รักลูกสาว แต่เพราะ ฮานะ คือคนที่คอยอยู่เคียงข้างเขาและคือคนที่ต้องการเขา เพราะความจริงใจที่มีให้กัน มันก็เหมือนครอบครัวที่แท้จริงของเขาในชีวิตที่เหลืออยู่ไปแล้ว

การจ่ายเงินนี้ทำให้เขายากจนลง จริง แต่ทำให้เขารู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่า เขารู้สึกกลับมา ‘มีชีวิต’ อีกครั้ง

ฮานะ ได้เป็นแม่ที่เธอใฝ่ฝันมาตลอด แม้แค่ชั่วคราว แม้เด็กจะไม่ใช่ลูกแท้ๆ ของเธอก็ตาม เธอไม่ได้ต้องการให้เด็กเรียกเธอว่าแม่ เธอแค่อยากให้เด็กรู้ว่าเคยมีใครสักคนรักเธอ และนั่นก็เพียงพอแล้ว

มิยูกิ เริ่มเข้าใจความรับผิดชอบ เข้าใจว่าการดูแลใครสักคนไม่ได้ง่าย แต่ก็ต้องทำ เธอเริ่มกล้าที่จะกลับไปเผชิญหน้ากับพ่อ สิ่งที่เธอทำผิดมหันต์ไป ไม่ใช่เพราะคิดว่าทุกอย่างจะดีขึ้น แต่เพราะเธอเริ่มเข้าใจว่าครอบครัวไม่ได้สมบูรณ์แบบ

สายเลือดไม่ได้กำหนดว่าใครคือครอบครัว ครอบครัวคือคนที่เราเลือก คือคนที่อยู่เคียงข้าง คือคนที่เราให้และรับซึ่งกันและกัน ‘เพราะการให้นั้นเองที่ทำให้เรารู้สึกว่าชีวิตยังมีคุณค่า’

แต่ความเป็นจริงจาก Tokyo Godfathers ก็ยังคงตอกย้ำจนถึงสุดท้ายว่า การทำสิ่งที่ถูกต้อง ไม่ได้หมายความว่าจะได้ผลลัพธ์ที่สมบูรณ์แบบเสมอไป  

 

การจากลาที่มีคุณค่า

ในหนังมีการกล่าวถึงนิทาน Blue Devil และ Red Devil เป็นเรื่องของปีศาจสองตัวที่เป็นเพื่อนกัน Red Devil อยากมีเพื่อนมนุษย์มากๆ แต่ด้วยความที่เป็นปีศาจ มนุษย์กลัวและหนี

Blue Devil เห็นเพื่อนทุกข์ จึงออกอุบาย มันจะแกล้งทำร้ายมนุษย์ แล้วให้ Red มา ‘ช่วย’ มนุษย์จะได้เข้าใจผิดว่า Red เป็นฮีโร่ที่ปราบปีศาจร้าย แผนสำเร็จ มนุษย์ยอมรับ Red เป็นเพื่อน Red ได้สิ่งที่ต้องการมาตามที่หวัง

แต่แลกมาด้วยการที่ Blue ต้องหายไป ต้องเป็นตัวร้ายตลอดกาลและ Red จะไม่มีวันได้พบหน้า Blue อีก นี่คือเรื่องราวของ ‘การได้มาและเสียไป’ และนี่คือสิ่งที่เกิดขึ้นกับพวกเขาทั้งสามตัวละครเอกของเรื่อง

หลังจากการเดินทางอันยาวนาน หลังจากเผชิญอันตรายมากมาย พวกเขาพบความจริง ผู้หญิงที่พวกเขาตามหาไม่ใช่แม่ที่แท้จริงของเด็ก เธอเป็นหญิงที่กำลังแตกสลายจากการสูญเสียลูก และลักพาเด็กออกมาจากโรงพยาบาลเพราะต้องการทดแทนลูกที่เสียไป

พ่อแม่ที่แท้จริงของเด็กยังมีชีวิตอยู่ และพวกเขายังคงเฝ้ารออยู่ และสิ่งที่ถูกต้องคือการคืนเด็ก

แต่มันหมายความว่าพวกเขาต้องจากลา จากลาสิ่งที่ให้สาระสำคัญกับชีวิตพวกเขา จากลาคนที่ทำให้พวกเขารู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่า

พวกเขาดูแลเด็กมาตลอดอย่างไม่หวังผลตอบแทน สร้างความผูกพัน มอบความรัก แต่ถึงจะกล่าวหว่านล้อมอย่างไรเด็กไม่ใช่ของพวกเขาและมันไม่เคยเป็นมาตั้งแต่แรก

เหมือน Red ที่ได้เพื่อนมนุษย์ แต่ต้องสูญเสีย Blue พวกเขาทำสิ่งที่ถูกต้อง (คืนเด็ก) แต่ต้องสูญเสีย (จากลาเด็ก)

แต่ระหว่างทาง พวกเขาก็ได้อะไรกลับมาเช่นกัน

มิยูกิ กลับหาพ่อ แต่เธอกล้าเผชิญหน้าและเธอพร้อมที่จะเริ่มต้นใหม่ 

จิน เจอลูกสาว แม้แค่ชั่วครู่ แต่เขากล้าที่จะเห็นหน้าเธอ กล้ายอมรับว่าทำผิด และนั่นก็เป็นจุดเริ่มที่ดี

ฮานะ ได้พิสูจน์แล้วว่าตัวเองสามารถเป็นแม่ได้ สามารถรักและดูแลได้ และนั่นก็เพียงพอแล้ว

 

ในคืนที่มืดที่สุด ยังมีดาวอยู่

Tokyo Godfathers จบโดยที่พวกเขายังเป็นคนไร้บ้าน Tokyo ยังโหดร้าย โลกยังเหลื่อมล้ำคงอยู่เหมือนเดิม

แต่สำหรับสามคนนี้ บางอย่างเปลี่ยนไป

ถึงแม้พวกเขาจะไม่ร่ำรวยขึ้น แต่มันเกิดสายใยสัมพันธ์กับความทรงจำของการให้ การได้รับความรักและที่สำคัญอย่างความกล้าเผชิญอดีตและเดินต่อ

ซาโตชิ คง เลือกเล่าเรื่องแบบตรงไปตรงมา เพราะต้องการให้เราเห็นว่า ความหวังมาจากการเลือกของมนุษย์ธรรมดา ที่เลือกไม่ทิ้งกัน แม้โลกทิ้งพวกเขา

หนังไม่บอกว่าทุกอย่างจะดีขึ้นเรียกว่าอนิเมชั่นเรื่องนี้มันช่าง ‘ซื่อสัตย์’ มันได้สอนว่าชีวิตมันไม่ง่ายและโลกข้างนอกก็โหดร้ายอยู่ตลอดเวลา แต่แม้ในความมืดมิดนั้น เรายังหาช่องแสงเล็กๆ ได้ ถ้ายังเลือกมองหามันอยู่เสมอ

คืนที่ยาวนานหนาวเย็นที่สุด ก็อาจสว่างอบอุ่นที่สุดได้เหมือนกัน หากเรายังเลือกที่จะดิ้นรนจุดไฟเล็ก ๆ ไฟที่อาจไม่สว่างมาก แต่ ‘พอ’ ให้เรามองเห็นหน้ากัน พอให้รู้ว่าไม่ได้อยู่คนเดียว

นั่นคือแก่นแท้ของปีใหม่ มันไม่ใช่การเริ่มต้นที่สมบูรณ์ แต่คือความกล้าที่จะเดินต่อไปอีกครั้ง