‘สตีเฟน เอ็น. เอ็นเดกวา’ โลกกำลังบอกอะไรเรา? 4 ทางรอดที่ธุรกิจไทยต้องรู้เพื่อสู้ในกติกาใหม่

ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา ประเทศไทยพยายามก้าวข้ามกับดักรายได้ปานกลางมาอย่างต่อเนื่อง ทว่าการเติบโตทางเศรษฐกิจกลับเริ่มชะลอตัวลง ขณะที่โลกกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วจากความผันผวนทางเศรษฐกิจ วิกฤตพลังงาน ความขัดแย้งทางการเมือง และความก้าวหน้าของเทคโนโลยี ภาคธุรกิจไทยจึงต้องเผชิญโจทย์ใหญ่ในการปรับตัว เพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขันและเดินหน้าต่อในโลกที่คาดเดาได้ยากขึ้น

ปัจจุบัน วิกฤตราคาพลังงานและสภาพภูมิอากาศที่แปรปรวนกำลังส่งผลต่อการดำเนินธุรกิจในหลายภาคส่วน ขณะเดียวกัน เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ก็เข้ามามีบทบาทมากขึ้นเรื่อย ๆ พร้อมเปลี่ยนรูปแบบการทำงานและกติกาการแข่งขันของธุรกิจทั่วโลก

การที่ประเทศไทยกลับมาเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมประจำปีของกองทุนการเงินระหว่างประเทศและกลุ่มธนาคารโลก (IMF–World Bank Group Annual Meetings 2026) เมื่อกลางเดือนตุลาคมที่ผ่านมา จึงเป็นโอกาสสำคัญที่ไทยจะได้มองเห็นทิศทางเศรษฐกิจโลก และนำบทเรียนจากเวทีระดับนานาชาติมาต่อยอดเป็นแนวทางพัฒนาประเทศ

บนเวที ‘From Global Vision to Business Action ถอดรหัส IMF - World Bank 2026 สู่กลยุทธ์ความยั่งยืนของธุรกิจไทย’ ซึ่งกรุงเทพธุรกิจ ร่วมกับ SUSTAINABILITY EXPO 2026 หรือ SX เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 สตีเฟน เอ็น. เอ็นเดกวา ผู้อำนวยการประจำประเทศไทยและเมียนมา ธนาคารโลก (World Bank) สรุปสิ่งที่โลกกำลังบอกประเทศไทยไว้ทั้งหมด 4 ประเด็น ประกอบด้วย  การใช้ AI ให้เกิดประโยชน์ การปรับตัวของธุรกิจ การจัดสรรทรัพยากรอย่างเหมาะสมให้ไทยคว้าโอกาสจากเศรษฐกิจสีเขียวได้

ประเด็นเหล่านี้จึงเป็นแนวทางสำคัญในการยกระดับขีดความสามารถของธุรกิจไทย รองรับการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจโลก และวางรากฐานการเติบโตที่แข็งแกร่งและยั่งยืนในระยะยาวให้พร้อมกับกติกาของโลกที่เปลี่ยนไปทุกวินาที

ทางรอดที่ 1 : AI ไม่จำเป็นต้องใหญ่โต แต่ต้องสร้างประโยชน์ให้ธุรกิจได้จริง

ประเทศไทยดึงดูดการลงทุนด้านดาต้าเซ็นเตอร์ (Data Center) ได้มากเป็นอันดับ 4 ของโลกในปี 2568 ขณะที่บริษัทขนาดเล็กในไทยมีการนำ AI มาใช้งานจริงเพียง 7% เทียบกับสหรัฐฯ ที่มีสัดส่วนสูงถึง 43% ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนถึงโอกาสในการผลักดันให้ธุรกิจไทยนำ AI มาใช้เพิ่มประสิทธิภาพการทำงานและสร้างมูลค่าให้ธุรกิจมากขึ้น

ส่งผลให้ธนาคารโลกประเมินว่า หากประเทศไทยนำ AI มาประยุกต์ใช้กับภาคธุรกิจมากขึ้นอาจช่วยยกระดับศักยภาพการเติบโตทางเศรษฐกิจได้อีกประมาณ 10% 

วิธีการสำคัญไม่ใช่การลงทุนเรื่องเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว แต่เป็นเรื่องแนวคิด ‘Small AI with Big Jobs’ นำนวัตกรรมจาก AI มาแก้ปัญหาชีวิตประจำวันของทุกภาคส่วนของสังคม

ทั้งครอบครัว ภาครัฐ หรือภาคธุรกิจขนาดเล็ก สตีเฟนไม่ได้ยกตัวอย่างการใช้งานที่ยิ่งใหญ่ แต่พลังของ AI อาจทำให้เกษตรกรเท่าทันโรคในวัชพืช และสภาพภูมิอากาศ เพื่อเตรียมพร้อมป้องกันความเสียหาย หรือธุรกิจ SMEs ก็ใช้เทคโนโลยีนี้ติดตามการใช้พลังงานและคำนวณคาร์บอนฟุตพริ้นท์ของสินค้าเพื่อเตรียมเข้าสู่ตลาดส่งออก

เทคโนโลยีเดินไปข้างหน้า ทักษะของผู้คนก็ต้องเดินไปข้างหน้าด้วยเช่นกัน 

“เราต้องก้าวไปอีกขั้น คือทำให้บริษัทไทยกลายเป็นทั้งผู้ผลิตและผู้ประยุกต์ใช้เทคโนโลยี AI ในธุรกิจของตัวเอง รวมถึงช่วยยกระดับทักษะแรงงานให้ใช้ AI ได้อย่างเชี่ยวชาญ”

นี่คือการนำเทคโนโลยีมาแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นจริงในชีวิตประจำวัน และทำให้ธุรกิจทุกขนาดมีโอกาสพัฒนาตัวเองได้มากขึ้น

ทางรอดที่ 2 : Resilience คือ ภูมิคุ้มกันความเสียหาย 

คนไทยขึ้นชื่อเรื่องความสามารถในการปรับตัว และมักหาทางเดินหน้าต่อได้แม้ต้องเผชิญกับสถานการณ์ยากลำบาก อย่างไรก็ตาม ความสามารถในการฟื้นตัวหลังเกิดวิกฤตเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ เมื่อความเสี่ยงจากสภาพภูมิอากาศมีแนวโน้มรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ

มหาอุทกภัยปี 2554 เป็นตัวอย่างชัดเจนของความเสียหายที่เกิดขึ้นกับประเทศ โดยสร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจคิดเป็นมูลค่าประมาณ 12.6% ขณะที่เหตุการณ์น้ำท่วมในกรุงเทพฯ เมื่อปลายเดือนกันยายน 2569 ก็สะท้อนให้เห็นถึงความท้าทายในการรับมือกับสภาพอากาศสุดขั้ว เมื่อฝนที่ปกติตกตลอด 3 เดือน อาจตกลงมาในเวลาเพียง 3 วัน

ธนาคารโลกให้ความสำคัญกับแนวคิดเรื่องความยืดหยุ่นและความสามารถในการรับมือกับวิกฤต หรือ Resilience ซึ่งครอบคลุมตั้งแต่การเตรียมพร้อม การป้องกันความเสี่ยง ไปจนถึงการฟื้นตัวหลังเกิดเหตุการณ์

“Resilience ไม่ใช่แค่การเอาตัวรอดหรือการชินกับความเสียหาย แต่หมายถึงการที่เราสามารถดำเนินงานเพื่อป้องกันหรือลดความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นภายหลังได้”

สำหรับประเทศไทย การสร้าง Resilience ต้องเริ่มจากการมองเห็นความเสี่ยงล่วงหน้า โดยเฉพาะเรื่องน้ำและพลังงาน ปัจจุบันไทยยังพึ่งพาพลังงานฟอสซิลมากกว่าสองในสาม ขณะที่พลังงานแสงอาทิตย์มีสัดส่วนอยู่ที่ประมาณ 5% ส่วนความเสี่ยงจากน้ำท่วมริมฝั่งแม่น้ำยังอยู่ในระดับสูง โดยไทยถูกจัดให้อยู่ในกลุ่มประเทศที่มีความเสี่ยงสูงอันดับ 4 ของโลก

หนึ่งในความร่วมมือที่ธนาคารโลกสนับสนุนคือการบริหารจัดการน้ำในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา ผ่านการพัฒนาคลองระบายน้ำ ปรับปรุงระบบคลอง และยกระดับระบบเตือนภัย เพื่อช่วยให้พื้นที่เสี่ยงรับมือกับน้ำได้ดีขึ้น

Resilience เปรียบเสมือนเกราะป้องกันที่ต้องสร้างขึ้นตั้งแต่ก่อนเกิดวิกฤต ทั้งการวางระบบโครงสร้างพื้นฐาน การเตรียมแผนรับมือ และการพัฒนาระบบเตือนภัยให้มีประสิทธิภาพ เพื่อช่วยลดความเสียหายและทำให้ประเทศกลับมาเดินหน้าต่อได้เร็วขึ้น

ทางรอดที่ 3 : ใช้เงินอย่างชาญฉลาดและตรวจสอบได้  

การพัฒนาเศรษฐกิจไทยอาจไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าเรามีงบประมาณมากแค่ไหน แต่อยู่ที่ว่าเงินทุกบาทถูกนำไปใช้อย่างคุ้มค่าหรือไม่ คือแนวคิด Spending Smarter ที่ธนาคารโลกเสนอไว้ในรายงาน Building Thailand's Future Today 

โดยมองว่าภาครัฐควรเลือกลงทุนในสิ่งที่ช่วยให้คนและธุรกิจเดินหน้าได้ในระยะยาว เช่น ระบบไฟฟ้าที่มีเสถียรภาพ โครงข่ายสายส่งไฟฟ้าที่พร้อมรองรับพลังงานสะอาด รวมถึงกำหนดกติกาที่ชัดเจน เพื่อสร้างความมั่นใจและเปิดทางให้ภาคเอกชนเข้ามาร่วมลงทุน

ตัวอย่างที่เห็นภาพได้ชัดคือ โครงการติดตั้งโซลาร์เซลล์ให้ 1 ล้านครัวเรือน ด้วยงบประมาณ 50,000 ล้านบาทช่วยให้ประชาชนลดค่าไฟและลดต้นทุนพลังงาน อีกโครงการคือการปรับอาคารสาธารณะให้ใช้พลังงานสะอาด ด้วยงบประมาณ 200 ล้านบาท นำพลังงานที่ประหยัดได้มาต่อยอดเป็นคาร์บอนเครดิต สร้างรายได้กลับมาหมุนเวียนลงทุนในโครงการต่อไป 

ถึงอย่างนั้น สัดส่วนการลงทุนของไทยอยู่ที่ประมาณ 22–23% ขณะที่ประเทศระดับการพัฒนาใกล้เคียงกันอยู่ที่ประมาณ 30% สะท้อนว่าไทยยังมีพื้นที่ให้เติบโตอีกมาก โดยเฉพาะเมื่อพิจารณาว่าบริษัทต่างชาติมีสัดส่วนเพียงประมาณ 1% ของผู้ผลิตทั้งหมดในประเทศ 

อย่างไรก็ตาม อุปสรรคสำคัญในการลงทุนของนักลงทุนต่างประเทศ คือ ความเชื่อมั่นต่อระบบและกติกาของประเทศก็มีส่วนสำคัญ โดยเฉพาะประเด็นการทุจริตคอร์รัปชั่น 

ดังนั้น ทุกการจ่ายเงินต้องเป็นไปอย่างโปร่งใส่ และตรวจสอบได้ เพื่อให้นักลงทุนมั่นใจว่ากติกาจะไม่เปลี่ยนไปตามอิทธิพลหรือความสัมพันธ์ส่วนบุคคล และสัญญาที่ทำไว้จะได้รับการคุ้มครองอย่างเป็นธรรม 

“ประชาชนไม่จำเป็นต้องเชื่อคำพูดใคร แต่สามารถตรวจสอบข้อมูลได้ด้วยตนเอง ความโปร่งใสจึงเป็นหนึ่งในเครื่องมือแก้ไขปัญหาการทุจริตคอร์รัปชันที่มีประสิทธิภาพมากที่สุด”

ทางรอดที่ 4 : เปลี่ยนความยั่งยืนจากต้นทุนให้เป็นโอกาสสร้างกำไร

วันนี้ความยั่งยืนไม่ใช่แค่เรื่องของการทำตามกฎหรือมาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นโอกาสทางธุรกิจที่ผู้ประกอบการไทยสามารถใช้สร้างความได้เปรียบในการแข่งขันได้ 

‘อุตสาหกรรมเครื่องปรับอากาศ’ เป็นกลุ่มธุรกิตที่ไทยเป็นหนึ่งในผู้เล่นสำคัญของตลาดโลก มีส่วนแบ่งการส่งออกเครื่องปรับอากาศทั่วโลกราว 10% และครองส่วนแบ่งในกลุ่มเครื่องปรับอากาศที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมประมาณ 34%

หากถอยออกมาหนึ่งก้าว ไทยยังขยายตลาดอุตสาหกรรมนี้ได้อีก เริ่มจากพัฒนาสินค้าและเทคโนโลยีตั้งแต่วันนี้ เพื่อก้าวขึ้นเป็น First Mover หรือกลุ่มผู้ประกอบการที่มองเห็นโอกาสและลงมือก่อนคู่แข่ง

นอกจากนี้  ธนาคารโลกยังมองเห็นโอกาสในอีก 5 กลุ่มธุรกิจที่ไทยสามารถเติบโตได้ ได้แก่ บริการดิจิทัล การผลิตสินค้ามูลค่าสูง การท่องเที่ยวและบริการ เกษตรกรรมและธุรกิจเกษตร รวมถึงการแพทย์และสุขภาวะ

แต่การจะผลักดันให้ธุรกิจเดินไปข้างหน้าได้ ไทยจำเป็นต้องทำให้ธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) เข้าถึงแหล่งเงินทุน เนื่องจากทุกวันนี้ SMEs เข้าถึงสินเชื่อในระบบได้เพียงประมาณ 40% ขณะที่บริษัทขนาดใหญ่มีสัดส่วนอยู่ที่ประมาณ 60% 

ทางออกหนึ่งคือการนำข้อมูลดิจิทัลเข้ามาช่วยให้ธนาคารมองเห็นศักยภาพของธุรกิจได้รอบด้าน ไม่ว่าจะเป็นยอดขาย กระแสเงินสด ปริมาณสินค้าคงคลัง หรือความสามารถในการทำกำไร ซึ่งจะช่วยให้สถาบันการเงินประเมินความน่าเชื่อถือและความเสี่ยงของธุรกิจได้ชัดเจนขึ้น

บทเรียนจากเวที IMF–World Bank 2026 ชี้ให้เห็นว่า ประเทศไทยยังมีจุดแข็งและโอกาสในการเติบโตอีกหลายด้าน ตั้งแต่ศักยภาพในการดึงดูดการลงทุน Data Center ความโดดเด่นของอุตสาหกรรมเครื่องปรับอากาศรักษ์โลก ไปจนถึงความแข็งแกร่งของภาคการท่องเที่ยว การแพทย์ และบริการ ซึ่งล้วนเป็นต้นทุนสำคัญที่ไทยสามารถนำมาต่อยอดเพื่อสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจในอนาคต

เพื่อให้สุดท้าย ประเทศไทยจะสามารถหลุดกับดักประเทศรายได้ปานกลางก้าวเป็นประเทศรายได้สูงภายในปี 2037 พร้อมกับการดูแลสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน