แอกเนส นัมโบโซ : พยาบาลผู้เสี่ยงชีวิตปีนหน้าผา 300 เมตร เพื่อต่อชีวิตเด็กยูกันดาในหุบเขาห่างไกล

‘แอกเนส นัมโบโซ’ (Agnes Nambozo) ทำงานอยู่ ณ ศูนย์สุขภาพบูลูกันยา ในเขตบูลัมบูลี บริเวณเชิงเขาเมาท์เอลกอน ทางตะวันออกของประเทศยูกันดา เธอคือนางพยาบาลในชุดเดรสสีชมพูอ่อน ที่มักแบกกระเป๋ายาเดินทางไกลเพื่อเข้าไปยังหมู่บ้านบนหุบเขาลึก สถานที่ซึ่งไม่มีถนนเชื่อมต่อสู่โลกภายนอก มีเพียงสะพานไม้เก่า ๆ ทอดผ่านหน้าผา ทางสัญจรเดียวที่จะพาตัวเธอและคนในหมู่บ้านออกมาสู่เมือง

ถึงหนทางจะยากลำบากเพียงใด แต่นัมโบโซก็ไม่ได้ย่อท้อ เพราะทันทีที่เธอค้นพบหมู่บ้านนี้ เธอก็ตั้งปณิธานกับตัวเองว่าจะต้องให้วัคซีนเด็ก ๆ และดูแลชาวบ้านมีสุขภาพดีให้จงได้ และแล้วความพยายามของเธอก็เกิดผล หากย้อนดูสถิติเด็กเสียชีวิต พบว่าในปี 2000 มีเด็กเสียชีวิตประมาณ 145 คนต่อเด็กเกิดใหม่ 1,000 คน แต่ภายในปี 2023 ตัวเลขก็ลดน้อยลงเหลือน้อยกว่า 40 คนต่อเด็กเกิดใหม่ 1,000 คน

แน่นอนว่าต้องขอบคุณวิทยาศาสตร์ที่ทำให้ชีวิตเด็กเกิดใหม่ยืนยาวขึ้น แต่หากไม่มีคนที่เสียสละตัวเองอย่างพยาบาลนัมโบโซ เด็ก ๆ ยูกันดาคงไม่สามารถรอดชีวิตมาได้จนถึงทุกวันนี้

เอาเข้าจริง เรื่องราวของเธอจะไม่เป็นที่รู้จักเลย หากไม่ได้ ‘บิล เกตส์’ (Bill Gates) มหาเศรษฐีที่ถ่ายทอดเรื่องราวของเธอผ่านเว็บบล็อกส่วนตัวใน #GatesNotes นับจากวันนั้นชื่อของนัมโบโซก็เป็นที่รู้จักไปทั่วโลก และโด่งดังมากเป็นพิเศษในหมู่พยาบาลยูกันดา เพราะรัฐมนตรีสาธารณสุขของยูกันดา ‘เจน รูธ อาเซง โอเซโร’ (Jane Ruth Aceng Ocero) ถึงกับยกย่องเธอว่าเป็นพยาบาลแห่งปีเลยทีเดียว แต่คำชื่นชมนี้ก็ยังไม่อาจอธิบายความกล้าหาญของเธอได้ทั้งหมด

จากการศึกษาของวารสารนานาชาติเพื่อความเสมอภาคทางสุขภาพ (International Journal for Equity in Health) ในปี 2021 พบว่าชาวยูกันดาในชนบทมีเพียง 53% เท่านั้น ที่สามารถเดินไปถึงสถานพยาบาลได้ภายใน 1 ชั่วโมง ซึ่งหมายความว่า ความมุ่งมั่นของนัมโบโซได้เข้ามาเติมเต็มช่องว่างขนาดใหญ่ อุดรอยรั่วของโครงสร้างพื้นฐานที่ไม่อาจตอบสนองต่อความต้องการของคนในประเทศ

งานของนัมโบโซส่วนใหญ่ไม่ต่างจากพยาบาลทั่วไป เธอฉีดวัคซีนให้เด็ก ดูแลหญิงตั้งครรภ์ และรักษาอาการเจ็บป่วยต่าง ๆ แต่สิ่งที่ต่างกันสุดชั้วในหน้างานของเพื่อนร่วมอาชีพเดียวกัน คือ เธอต้องเสี่ยงชีวิตตัวเองทุกครั้งที่เข้าไปดูแลเด็ก ๆ ในพื้นที่ห่างไกล 

นัมโบโซอาจก้าวพลาดตกบันไดลงมาเสียชีวิตได้ทุกเมื่อ แต่เธอไม่ได้หวาดกลัว ซ้ำยังเชื่อด้วยว่าเธอคงไม่โชคร้ายขนาดนั้น 

“บันได้พวกนี้อันตรายก็จริง เพราะคุณอาจก้าวพลาดได้… ถ้าคุณโชคดี ก็อาจจะแค่กระดูกหัก แต่ถ้าโชคไม่ดีก็อาจจะเสียชีวิต

“และสำหรับฉันการเดินทางเข้าไปในหมู่บ้านไม่ได้ยากลำบากอะไร ในทางกลับกัน ฉันนำคำขวัญของพยาบาลในยูกันดามาใช้ คำขวัญที่บอกว่า ‘ทำด้วยรักและพร้อมรับใช้’ แต่สำหรับฉันแล้วความรักไม่ใช่คำพูด มันคือการลงมือทำมากกว่า”

อย่าลืมว่าไม่ใช่แค่ตัวเธอเท่านั้นที่ต้องพาตัวเองเข้าไปสู่หมู่บ้าน แต่ยังมีอุปกรณ์ทางการแพทย์ที่ต้องแบกไว้บนบ่าตลอดเวลา

ความทุ่มเทของเธอทำให้ Rotary Club of Kampala มอบรางวัลเชิดชูเกียรติให้เธอในปี 2023 แต่สำหรับเธอแล้ว ดูเหมือนว่ารางวัลที่แท้จริง คือ ยอดตัวเลขของเด็กเสียชีวิตลดน้อยลงเสียมากกว่า

“ความฝันของฉันคือการทำให้ผู้คนรู้สึกดี มีความสุข และได้มอบการบริการของฉันให้กับผู้คน เมื่อคุณมีทัศนคติเชิงบวก ก็ไม่มีอะไรเป็นไปไม่ได้”

นอกจากรางวัลที่นัมโบโซได้รับแล้ว เธอยังได้รับการสนับสนุนจาก Rotary Club of Kampala ให้เรียนต่อปริญญาด้านการพยาบาลเพิ่มเติม และเธอก็หวังว่าจะได้เรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ ที่สามารถช่วยชีวิตผู้คนได้มากยิ่งขึ้น

“พยาบาลอย่างแอกเนส คือหนึ่งในเหตุผลที่ยูกันดาสามารถลดอัตราการเสียชีวิตของเด็กได้มากกว่าสองในสามตลอด 25 ปีที่ผ่านมา” บิล เกตส์ เขียนถึงเธอในบล็อกส่วนตัว

เขามองว่านัมโบโซไม่ใช่แค่พยาบาลผู้เสียสละ แต่ยังสะท้อนยุทธศาสตร์สำคัญที่เชื่อมโยงกับคำมั่นสัญญามูลค่า 200,000 ล้านดอลลาร์ของเขาในการสนับสนุนระบบสาธารณสุขของแอฟริกา

เกตส์ ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจากนวัตกรรมระดับชุมชน ตั้งแต่ระบบ AI ด้านสาธารณสุขของรวันดา ไปจนถึงความพยายามของคนท้องถิ่นในยูกันดา มองว่าเธอคือต้นแบบสำคัญ เรื่องราวของนัมโบโซสอดคล้องกับเป้าหมายของมูลนิธิเกตส์ ที่ต้องการช่วยชีวิตผู้คนกว่า 80 ล้านคน ผ่านโครงการต่าง ๆ อย่าง Gavi และ Global Fund ทำให้แอกเนสกลายเป็นสัญลักษณ์ระดับโลกของสิ่งที่ความทุ่มเทสามารถสร้างขึ้นได้จริง

สุดท้ายแล้ว ทุกครั้งที่เธอแบกกระเป๋ายาขึ้นเขา จึงไม่ต่างจากการแบกรับอนาคตของยูกันดาเอาไว้บนบ่า และตราบใดที่เธอยังคงก้าวเดินต่อไป ความฝันที่จะเห็นเด็กทุกคนเติบโตอย่างมีคุณภาพและสุขภาพพดี ก็คงไม่ใช่เรื่องที่เป็นไปไม่ได้อีกต่อไป

เรื่อง : วันวิสาข์ โปทอง

ภาพ : แคปหน้าจอจากวิดีโอ Hero in the Field: Anges Nambozo climbs 1000-foot ladders to save lives

 

อ้างอิง

• Meet Agnes Nambozo: The Fearless Ugandan Nurse Who Won Bill Gates’ Heart in #GatesNotes. 
• This heroic nurse climbs 1000-foot ladders to save lives. 
• This Nurse Climbs 1,000 Foot Ladders to Deliver Vaccines To Remote Villages.